Birkaç ay önce Eric So, kendisini huzursuz eden bir şey yaparken buldu. Her zaman kendi başına çözdüğü bir sorunla karşılaştığında, eli doğrudan bir yapay zeka sohbet penceresi açmaya gitti. Bunu bilinçli olarak seçmedi; tamamen bir refleksdi. İnsan beyinlerinin nasıl karar verdiğini inceleyen biri için bu otomatik hareket, bir alarmdan çok daha fazlasıydı. MIT Sloan Yönetim Okulu'nda Küresel Ekonomi ve Davranış Bilimleri Profesörü olan So, bugün MIT Yapay Zeka Yöneticisi Akademisi'nin (AI Executive Academy) eş direktörlüğünü yürütüyor. Bu ay yayımlanan "The Collision: What AI Does to Us" (Çarpışma: Yapay Zeka Bize Ne Yapıyor?) adlı kitabında, yapay zekayı kullanırken bu teknolojinin bize neler yaptığını sorguluyor. Verdiği cevabın bir adı var: “Yapay zekanın yer çekimi”. Bu ifade, daha verimli olmak adına her geçen gün daha fazla düşünceyi bir makineye dış kaynak olarak devretme yönündeki sürekli, sığ ve kalıcı baskıyı tanımlıyor.
So'ya göre bu yer çekimini besleyen üç güç var. Birincisi biyolojik: Beyin enerji tasarrufu yapacak şekilde tasarlanmıştır ve giderek daha yetkinleşen bir yapay zeka ona kusursuz kestirme yolu sunar. İkincisi kültürel: Ne pahasına olursa olsun performans gösterme baskısı, bir uzmanın performansını taklit etmek için yapay zeka kullanmaya itiyor. Üçüncüsü ise rekabetçi: Bu araçları kimin kullandığını tespit etmek zaten zor olduğundan, direnmek geride kalmış hissettiriyor.
Risk soyut değil. MIT Media Lab'ın öncülüğünü yaptığı bir araştırmada, ChatGPT ile bir makale yazanların %83'ü teslim ettikleri metinden tek bir cümleyi bile alıntılayamadı. Metin, ekrandan ödeve beyninize hiç dokunmadan geçti. Bir şirkette bu durum, beceri çöküşüne ve yıllar süren pratikle inşa edilen örtülü bilginin erimesine yol açar. En çok maruz kalanlar ise tam da eleştirel düşünceyi oluşturacak görevleri atlayabilecek olan gençlerdir.
Akademisyen dört antidot (panzehir) öneriyor: Çabaya değer vermek. Bilişsel sürtünme bir kusur değil; eleştirel düşüncenin oluşturulduğu spor salonudur. Yapay zekasız kim olduğunuza değer vermek. Bir müşteri toplantısı, bir müzakere veya mülakat, yardımsız bir şekilde ortamı okumayı gerektirir ve burada önemli olan deneyim, ilişki ile sezgidir. Ayırt edici becerilerinizi belirleyin ve bunları eğitin. Ve bilişsel fazlalığı yeniden yatırıma dönüştürün. Yapay zekanın serbest bıraktığı zaman, daha fazlasını yapmak için değil, öğrenmek ve yaratmak için kullanılmalıdır.
Yapay zekayı nasıl bir eğitmene dönüştürebiliriz? Tüm cevaplara sahip birinden ziyade soru soran bir eğitmen gibi davranmasını isteyerek öğrenmeliyiz. Çünkü So, tehlikenin teknoloji değil, teşvik edebileceği zihniyet olduğunda ısrar ediyor: Başkası konuşurken bir başkası ağzını oynatan vantrilog bebeklerine dönüşmemiz. Ekiplere liderlik edenler için üzerinde çalışılabilecek bir soru şu olabilir: İnsanların yapay zeka ile ne kadar ürettiğini mi ölçüyoruz, yoksa onsuz ne kadar yapabilmeye devam ettiklerini mi? Bu teknolojiler olmadan düşünemiyorsak, muhtemelen hiç düşünmüyoruz demektir.
Bu köşe yazısını okurken tavsiye edilen ses: Comfortably Numb, Pink Floyd