Bu 144 ölümün her biri tamamen önlenebilirdi ancak kimseden hesap sorulmadı. Sıradan insanlar için adaleti nasıl sağlayacağımızı hâlâ bilmiyoruz. Aberfan bize çok şey öğretti. Çoğunlukla, elbette, iktidardakilere güvenilmez. Düzeltme: Güvenilmemeli. 60 yıl önce bu hafta, kocalarının küçük okullarının yıkıntıları altında yatan çocuklarının cesetlerini kazmasını izlerken ağlayan ve dua eden annelerin yanında durduğumda böyle düşünebilirdim. Ebeveynlerin yüzleri, gözyaşlarından kaynaklanan beyaz çizgiler dışında siyahtı. İki saat önce bu adamlar yerin derinliklerinden kömür kazıyordu. Tabii ki kömürle birlikte, her maden vadisini bozan büyük tümseklere dönüşmek için ayrılması gereken atıklar da ortaya çıktı.
En yakın arkadaşımın babası madenciydi. Yerel bir gazetede muhabirdim ve bir keresinde onu çalışırken izlemek için madene inmiştim. Ölümcül kömür tozunu bir saatten fazla solumadıktan sonra yüzeye dönmek için yalvardım. Her çalışma saatinin o cehennemde sıkışıp kaldığını ve başarısız olduğunu hayal etmeye çalıştım. Bu elbette ülkedeki en tehlikeli ve zorlu işti. Çok az madenci ciddi akciğer hasarından kurtuldu. Oğlunun babasının peşinden çukura gitmesini isteyen bir Vadi annesiyle bir kez bile konuşmadım. Ama o gün tanık olduğum şey, bırakın eşlerini, en zorlu madencilerin bile en karanlık kabuslarında hayal bile edemeyecekleri bir şeydi. Kazıcılardan biri ara sıra sessizlik için bağırıyordu. Bir çocuğun bağırdığını duyduğunu sandı. Nefes almaya bile cesaret edemeden ayağa kalktık ve dua ettik. Bazen dualarımız kabul oldu. Küçük bir kızın polise teslim edilmesini izledim. Bilinci kapalıydı ama Tanrıya şükür nefes alıyordu. Yaşayacaktı. Çoğu bunu yapmadı.
Okula bakan yerel barda bulunan bir telefondan olup bitenleri dış dünyaya anlatmak için elimden geleni yaptım. Ancak saatler sonra rapor edemediğim şey, bunun asla yaşanmaması gereken bir felaket olduğu yönündeki korkunç gerçekti. Düzeltme: asla yaşanmaması gereken bir felaket. O köydeki her madencinin ve her madencinin karısının her zaman bildiği şey, onların hayatlarını mahvedecek devasa atık çöplüğünün asla inşa edilmemesi gerektiğiydi. Ya da en azından o noktaya asla inşa edilmemeliydi. Bu, bir zamanlar "siyah altın" dediğimiz şeyin faydalarından faydalanmak istiyorsak toplumun ödemeye razı olduğu bedelin bir parçası olarak eninde sonunda silinecek felaketlerden biri değildi.
Her madenci, kafese adım attığı andan itibaren kendisini yerin birkaç bin metre altına düşürebilecek bir tehlikeyle karşı karşıya olduğunu biliyordu. Aberfan kabusuna kadar Merthyr Ekspresi'nde genç bir muhabir olarak yapmam emredilen en acı iş, karısına artık dul olduğunun söylenmesinden birkaç saat sonra bir madenci kulübesinin kapısını çalmaktı. İlk defa korktum. Yeni yaslı dul kadın bana buradan gitme emrini vereceğinden emin miydi? Ama hemen hemen her zaman ölen kocaları hakkında konuşmak istediklerini öğrendim. Ve nadiren öfke vardı. Hiç konuşulmasa bile onun asla eve gelmeyebileceğini her zaman biliyorlardı. Kazalar kaçınılmazdı. Ancak Aberfan'da yaşananlar tesadüf değildi.
Bu, Ulusal Kömür Kurulu'nu (NCB) yöneten ve ülkedeki kamulaştırılmış maden ocaklarının her atık ucunun konumundan sorumlu olan adamların tuhaf kayıtsızlığının sonucuydu. Hepsinden önemlisi, o kurula başkanlık eden adam: Alfred Robens. Böyle w