Atina'da kira, artık makul bir aylık gider olmaktan çıkıp ortalama bir çalışanın gelirini yutan bir kabusa dönüştü. Deutsche Bank Araştırma Enstitüsü'nün yakın tarihli raporundaki veriler, Yunanistan'ın başkentinde yaşayanların günlük hayatlarında iliklerine kadar hissettikleri durumu en çarpıcı ve acımasız şekilde gözler önüne seriyor: Ortalama konut maliyeti, artık ortalama bir net maaşın tamamını aşmış durumda.
Konut maliyeti toplam aylık geliri aştığında, artık sadece pahalı bir emlak piyasasından değil, derin bir sosyal krizden bahsediyoruz.
Bu, düzgün bir evde hayatta kalmanın lüks haline geldiği sosyal ve ekonomik bir paranoyadır.
Günde sekiz, on veya on iki saat çalışan bir insanın, en temel insan hakkı olan barınma ihtiyacını bile karşılayamaz hale gelmesine nasıl geldik?
Cevap; başıboş ve kontrolsüz bir emlak piyasası, kısa dönemli kiralama (Airbnb tipi) sistemlerinin hızla yayılması ve ücretlerin sistematik olarak baskılanmasının yarattığı patlayıcı kombinasyonda yatıyor. Atina, şiddetli bir şekilde devasa bir turistik "tema parkına" dönüştürüldü. Bir zamanlar aileleri, öğrencileri ve genç profesyonelleri barındıran daireler, platformları beslemek için toplu halde uzun dönemli kiralama piyasasından çekilirken, "Altın Vize" uygulaması mahalleleri süpürerek emlak değerlerini göklere çıkardı.
Sonuç, benzeri görülmemiş bir sosyal boğulmadır. Bugün, asgari ücretle veya ortalama bir maaşla çalışan bir işçi, sadece düzgün durumdaki üç odalı bir dairenin kirasını ödeyebilmek için aylık kazancının %100'ünü —hatta daha fazlasını— harcamak zorunda kalıyor. Ve ortaya çıkan acımasız soru şu: Elektrik, su, ısınma, gıda, ulaşım ve sağlık faturaları hangi parayla ödenecek? Cevap basit: Ödenemiyor.
Şehir insanının günlük yaşamı, sürekli bir hayatta kalma denklemine dönüştü. Eğitimli ve beklentileri olan gençler, bilim insanları ve profesyoneller, kendi tercihleri olmaksızın otuzlu veya kırklı yaşlarına kadar ailelerinin evinde kalmak zorunda kalıyor. Diğerleri ise sefil koşullarda ev paylaşmaya itiliyor ya da uzun saatlerini yollarda harcayarak uzak, altyapısı zayıf bölgelere taşınıyor. Bağımsızlık, onur ve aile kurma duygusu süresiz olarak askıya alınıyor.
Sorun elbette sadece Yunanistan'a özgü değil; benzer fenomenler Barselona, Madrid ve Roma gibi metropollerde de gözlemleniyor. Ancak Atina'da kriz, yaşam maliyeti ile reel gelirler arasındaki devasa uçurum nedeniyle yapısal ve yıkıcı boyutlara ulaşıyor. Avrupa'da konut maliyeti gelirin %30'unu aşmadığında sürdürülebilir kabul edilirken, Yunanistan'da bu oran fırlamış durumda.
Bu dramatik gerçeklik karşısında devlet, esasen bir seyirci konumunda kalıyor veya sorunu sadece öteleyen yarım yamalak önlemlerle yetiniyor. Gençlere yönelik konut sübvansiyonları ve programlarına ilişkin duyurular, fiyat kontrolü olmaksızın artan talep nedeniyle ev sahiplerinin kira beklentilerini daha da yükseltmesine yol açtığından, okyanusta bir damla olmaktan öteye gidemiyor.
Konut krizi iletişim odaklı havai fişeklerle değil, piyasaya yönelik cesur ve düzenleyici müdahalelerle çözülür. Kısa dönemli kiralamalara acilen katı sınırlar ve tavan fiyat uygulaması getirilmesi şarttır.