İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde 'gelişmiş' kapitalist ülkelerin en büyük başarılarından biri olarak sunulan refah devleti, yaygın bir toplumsal refah dönemini simgeliyordu.
Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralasya'daki halk kitlelerine büyük ölçüde kamu eğitimi, sağlık hizmetleri, su, elektrik ve diğer temel maddi ihtiyaçlar garanti ediliyordu. Çalışma çağındaki nüfus ya hareketli imalat sanayilerinde iş buluyor ya da önemli miktarda işsizlik maaşı alıyordu. Komünizm karşıtı ABD'li ideolog Walt Rostow, 'Batı'nın' yüksek kitlesel tüketim çağına başarıyla girdiğini övünerek anlatıyordu.
Bugün, Fransa'da kitlesel protestolar patlak verirken, refah devletinin resmen öldüğü ilan edilebilir. Bu sarsıntılar, hızla kötüleşen ve yetersiz finanse edilen eğitim sektörü için hesap sorulmasını talep eden lise ve üniversite öğrencileri tarafından tetiklendi. Bu çöküş, yaşamın tüm alanlarına ve sözde gelişmiş dünyanın her yerine yayılmış durumdadır.
Refah devleti yukarıdan gelen bir hediye değil, kendi ülkelerindeki işçi sınıfı kitlelerinden ve Asya ile Afrika'da kendi kaderini tayin hakkı isteyen sömürge halklarından korkan Batılı egemen sınıflara dayatılan bir zorunluluktu. Korku, kitlelerin Sovyet ve daha sonra Çin sosyalizminin karşı konulmaz cazibesine kapılacağı yönündeydi. Bu açıdan bakıldığında refah devleti, sermaye ile emek arasında tarihi bir uzlaşmayı temsil ediyordu. Sermaye, kârların düzenlenmesini, artan oranlı vergilendirmeyi ve siyasi gücünün sınırlandırılmasını kabul ederken; emek ise devrimci siyasetten kaçınan, güçlendirilmiş bir vatandaşlık rolünü üstlendi.
Bu sermaye-emek uzlaşmasının çözülmesinin, büyük ölçüde Sovyetler Birliği'nin çöküşü ve Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle aynı zamana denk gelmesi şaşırtıcı değildir. Batı toplumlarındaki sınıf güçleri dengesi, 1970'lerin sonunda neoliberalizm olarak bilinen şeyin ortaya çıkışıyla zaten değişmeye başlamıştı, ancak mevcut sosyalizmin sona ermesiyle taşlar yerinden oynadı.
Bu yavaş bir ölüm oldu çünkü refah aygıtları bir gecede yok olmaz; insanların devletten beklentileri de öyle. Nitekim bugün Fransa'da yaşananlar, halk kitlelerinin refah devleti döneminde vatandaşlık fikirlerini derinden içselleştirdiğinin bir yansımasıdır. Bizim toplumumuzla kıyaslandığında, Fransa gibi ülkelerdeki öğrenciler, işçiler ve diğer toplumsal güçler hala iyi örgütlenmiş durumdalar ve sistemi sarsacak yeteneğe ve iradeye sahipler.
Bununla birlikte, neoliberal sermayenin serbest bırakılması ve buna bağlı olarak sağlık, eğitim ve diğer kamu altyapılarındaki kamu fonlarının geri çekilmesi yıkıcı etkilere yol açtı. Reel gelirlerin durgunlaşması, artan eşitsizlik ve genel toplumsal refahın düşüşü, nefret kusan sağcı güçler tarafından istismar edilirken; İngiliz İşçi Partisi ve Fransız Sosyalist Partisi gibi yapılar sol projeyi tamamen terk etti.
Sosyal demokrat partilerin utanç verici geri çekilişi bir yana, refah devleti geri dönmeyecek çünkü onu doğuran tarihsel konjonktür sona erdi. Savaşın harap ettiği İngiltere ve Fransa'nın 1940'ların sonundan itibaren yeniden inşası, Washington tarafından sözde Marshall Planı aracılığıyla finanse edildi; Nazi sonrası Batı Almanya'ya da ABD'nin cömertliği sayesinde dünya ticaretinde ekonomik bir dayanak sağlandı. ABD imparatorluğu artık Avrupa'yı desteklemeye istekli değil; aynı zamanda sözde gelişmekte olan dünyaya yaptığı yardımları da ciddi şekilde kesiyor.
'Gelişmiş' kapitalist ülkelerde refah devletinin zirvesinin, [metin burada kesiliyor] ile çağdaş olduğunu hatırlamakta fayda var.