Birleşmiş Milletler'in iklim kaybı ve hasar fonu, sel felaketiyle boğuşan Nepal'in talep ettiği 20 milyon dolarlık yardımı sağlama kararı aldı. Fonun herhangi bir ülke için kaynak ayırdığı ilk sefer olan bu gelişme, kurumun güvenilirliği açısından önemli bir sınav niteliği taşıyor.
Perşembe günü gerçekleştirilen olağanüstü toplantıda fonun yönetim kurulu, Ağustos ayında iklim kaynaklı buz ve kaya çığlarının tetiklediği tsunami benzeri sellerle sarsılan, 1.400'den fazla kişinin ölümüne ve 5.000'den fazla kişinin kaybolmasına yol açan bu Himalayalar ülkesi için mütevazı bir meblağı ayırmayı kabul etti.
Yönetim kurulunun Dominikli eş başkanı Camila Minerva Rodriguez Tavarez, sonucu "gerçekten tarihi" olarak nitelendirdi ve üyelere "hızlı hareket etmemize ve Nepal'e yanıt vermemize izin verdikleri" için teşekkür etti.
Habere tepki gösteren Nepal Maliye Bakanı Swarnim Wagle, "Mektubumuza yanıt olarak bu acil durum toplantısını toplayabilmeleri ve 20 milyon dolarlık hibe taahhüdünde bulunmaları çok memnuniyet verici" dedi.
Ancak bu karar, Nepal'in fonu hemen alacağı anlamına gelmiyor; söz konusu miktar, hükümetin 4,78 milyar dolarlık yeniden inşa tahmininin yüzde 0,5'inden daha azına tekabül ediyor. Bu miktar, ülkelerin tek bir başvuruda talep edebilecekleri maksimum tutar. Nepal'in öncelikle yönetim kurulunun onayı için bir teklif sunması gerekecek ve süreç için henüz kesin bir takvim belirlenmiş değil.
Kayıp ve Hasar Fonu'nun oluşturulması, 2022 ve 2023 BM iklim konferanslarında, iklim değişikliğinden en az sorumlu olan ancak etkilerine karşı en savunmasız durumda bulunan gelişmekte olan ülkeler tarafından zorlu mücadeleler sonucunda elde edildi.
Test vakası
Fon, tarihsel olarak büyük emisyon salımı yapan ülkelerden beklenen ancak gerçekleşmeyen "iklim tazminatı" çağrılarından doğdu. Ancak fon faaliyete geçtiğinden beri eleştirmenler, hem zengin ülkelerden gelen cılız taahhütleri (bugüne kadar 822 milyon dolar) hem de şu ana kadar hiçbir paranın dağıtılmamış olmasını eleştiriyorlardı.
Wagle, Nepal'in "dünyanın, gelişmekte olan ve kırılgan ülkelerin iklim değişikliğiyle ilişkili kayıp ve hasarlara yanıt vermesine yardımcı olma konusunda ne kadar ciddi olduğunun" bir test vakası olduğunu belirtti.
Toplantı sırasında bazı gelişmiş ülkeler, Nepal kararının fonun uzun vadeli geleceği için bir şablon olarak değil, istisnai bir durum olarak görülmesi gerektiğini vurguladı.
Avrupa Birliği'nden Jan Dusik, "Bu bir yandan bir emsal teşkil etmiyor, ancak diğer yandan fonun uzun vadeli modelinin geliştirilmesi için bir öğrenme süreci sağlıyor" dedi.
Gelişmekte olan ülkeler buna karşı çıktı. Pakistan'dan Ali Tauqeer Sheikh, diğerleri tarafından da desteklenen yorumlarında, "Jan'ın öğrenmeye açık olduğumuzu ancak emsal oluşturmaya kapalı olduğumuzu söylediğini duydum. Lütfen öğrenmenin sınırlarını tanımlamayın" dedi.
Geçen yıl, Jamaika'nın bir kısmı tarihindeki en kötü kasırga tarafından yok edildikten sonra, fonun o dönemdeki Fransız eş başkanı, fonun "insani bir yanıt sağlamak" için değil, "bir sonraki aşama" için tasarlandığını söylemişti.
Bu bekle-gör yaklaşımı, Nepal'deki felaketten sonra sürdürülemez hale geldi. Fonun yönetim kurulunda çoğunluğu elinde bulunduran gelişmekte olan ülkeler, Nepal'in talebine yanıt verilmesini talep etti.
Satat Sampada İklim Vakfı kurucu direktörü ve fonu baskı altına alan 'Fill the Fund' kampanyasının küresel koordinatörü Harjeet Singh, "Bu dönüm noktası niteliğinde bir ilk adım. Aynı zamanda fonun daha ne kadar yol kat etmesi gerektiğinin de bir kanıtı" dedi.
BM ve insani yardım ortakları, Nepal felaketinden sonra 49,6 milyon dolarlık bir acil durum çağrısı başlattı ve Amerika Birleşik Devletleri Eylül ayında 31 milyon dolarlık yeni sel kurtarma desteği açıkladı.
Ancak mahkemeler devletlerin iklim yükümlülükleri konusunda giderek daha fazla karar alırken, gelişmekte olan ülkeler...