ABD yaptırımlarıyla karşı karşıya olan Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), Perşembe günü Avrupa Birliği'nin en prestijli insan hakları ödülüne layık görüldü; bu hamle, Başkan Donald Trump'ı kızdırma riski taşıyan bir destek gösterisi olarak değerlendiriliyor.
Ödülü duyuran Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola, "Avrupa Birliği çok taraflılık ve uluslararası kurumlara duyulan saygı üzerine inşa edilmiştir ve bu ödül, mahkemenin uluslararası hukuk ve adaleti koruma konusundaki önemli çalışmalarını takdir etmektedir" dedi.
UCM, "Mahkemenin ve yetkililerinin benzeri görülmemiş zorluklarla karşı karşıya olduğu bir dönemde" Saharov Ödülü'nü verdiği için Avrupa Parlamentosu'na teşekkür etti.
UCM Başkanı Tomoko Akane, "Bu arka plan karşısında Saharov Ödülü, bağımsız yargı kurumlarının ve uluslararası hukuku korumak için çalışanların önemini yeniden teyit ederek özel bir anlam taşıyor" ifadelerini kullandı.
Bu ay Amerika Birleşik Devletleri, savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırım suçlarından bireyleri yargılayan mahkemenin günlük operasyonlarını felce uğratmayı amaçlayan yaptırımlar açıkladı.
Trump yönetimi, mahkemenin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hakkında Gazze'deki iddia edilen suçlar nedeniyle tutuklama emri çıkarmasına öfkelenerek, mahkemeyi "tuğla tuğla" söküp dağıtacağına yemin etti.
Bu ödül, aynı zamanda BM insan hakları şefi olarak da görev yapmış olan eski UCM yargıcı Navi Pillay'in bu ay Nobel Barış Ödülü'ne layık görülmesinin ardından geldi; Trump bu seçimi "utanç verici" olarak nitelendirmiş ve ödülün kendisine verilmesi gerektiğini savunmuştu.
AB, altı ay içinde yürürlüğe girecek olan ABD yaptırımları karşısında UCM'ye desteğini çoktan açıkladı ve mahkemenin çalışmaya devam edebilmesini sağlamak için "gerekli her türlü önlemi almaya hazır" olduğunu belirtti.
Ödülün açıklanmasının ardından sosyal medyada bir açıklama yapan AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, "Uluslararası Ceza Mahkemesi, baskı veya gözdağı olmaksızın, bağımsız bir şekilde misyonunu sürdürmekte özgür olmalıdır" dedi.
Brüksel, yaptırımların uygulanmasına kadar geçen süreyi ABD'yi ikna etmek için kullanmayı umuyor, ancak aynı zamanda UCM'yi Washington'dan korumak için bir "engelleme tüzüğü" uygulamayı da değerlendiriyor.
1988'de kurulan ve Sovyet muhalifi Andrei Saharov'un adını taşıyan AB ödülü, her yıl insan hakları veya demokrasi mücadelesini takdir etmek amacıyla bireylere veya kuruluşlara veriliyor.
UCM, bu yıl Tanzanya muhalefet lideri Tundu Lissu ve İran hükümeti tarafından yargılananları temsil eden ikiz kız kardeşler Taraneh ve Romina Rahimi ile birlikte üç finalist arasındaydı.
Adaylar AB'deki siyasi gruplar tarafından öneriliyor ve kazanan üst düzey milletvekilleri tarafından seçiliyor. Ödül töreni Aralık ayında gerçekleştirilecek.
Tanzanya'nın muhalefetteki Chadema partisinin başkanı olan Lissu, Nisan 2025'te tutuklandı. Geçen yıl halkı seçimleri boykot etmeye teşvik ettiği iddiasıyla vatana ihanetten suçlu bulunması halinde idam cezasıyla karşı karşıya kalabilir.
21 yaşındaki Taraneh ve Romina Rahimi, İran'daki hükümet karşıtı protestolara katıldıkları gerekçesiyle sırasıyla idam ve 36 yıl hapis cezasına çarptırıldılar.
Saharov Ödülü'nün diğer yakın dönem kazananları arasında Venezuela muhalefet lideri Maria Corina Machado, merhum Rus Kremlin eleştirmeni Alexei Navalny ve Ukrayna halkı yer alıyor.