Amerika Birleşik Devletleri ile İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşı sona erdirmeyi amaçlayan yenilenmiş diplomatik girişimler, iki ülkenin şubat ayında savaşı başlatmak için gerekçe gösterdiği Tahran'ın nükleer programının, kalıcı bir ateşkese varılmasında yeniden en büyük engel olarak ortaya çıkmasıyla birlikte engellerle karşılaşıyor.
Küresel bir enerji krizine yol açan savaşın başlamasından bu yana neredeyse sekiz ay geçmesine rağmen, kalıcı bir ateşkesi garanti edecek bir anlaşma hâlâ uzakta görünüyor. Dahası, savaş o zamandan beri Yemen'in en son cephe olarak ortaya çıkmasıyla bölgesel bir çatışmaya dönüştü.
Küresel bir petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, ABD ile İran arasında haziran ayında imzalanan Mutabakat Muhtırası'nın (MoU) odak noktasıydı.
Mutabakat Muhtırası ayrıca İran'ın "nükleer silah tedarik etmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini" belirtiyordu, ancak nükleer mesele de dahil olmak üzere kapsamlı bir anlaşma öngörülen 60 günlük süre zarfında çözüme kavuşturulamadı. Analistler, anlaşma maddelerinin farklı şekillerde yorumlanmasının mutabakatın bozulmasına neden olduğunu belirtti.
Şimdi nükleer mesele, Tahran'ın uranyum zenginleştirmenin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) kapsamında garanti altına alınmış bir hak olduğunu iddia etmesiyle birlikte yeniden merkezi bir ihtilaf noktası olarak ortaya çıktı.
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, "sıfır uranyum zenginleştirme" çağrısında bulundu. Müttefiki İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise pazar günü yaptığı açıklamada, İran hükümetini devirme yönündeki taahhüdünü yineleyerek bunun, ülkenin nükleer silah geliştirilmesini engellemenin anahtarı olduğunu söyledi.
Bu hafta başlarında ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, bir anlaşmaya varabilmek amacıyla nükleer doktrin konusunda tavizler vermeye hazır görünmüştü.
Katar ve Pakistan arabuluculuk çabalarını sürdürürken, tarafları nükleer zenginleştirme konusunda nasıl uzlaştıracaklar?
Çatışmada kilit bir müzakereci de olan Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir şu anda Tahran'da bulunuyor ve salı günü İran güvenlik şefi Muhsin Rızayi ile bir araya geldi.
İran'ın yarı resmi Fars haber ajansının aktardığına göre, görüşmede Rızayi, nükleer materyali iç kullanım için ülkede kalacak büyük bir ulusal varlık olarak nitelendirerek, "Zenginleştirilmiş uranyumun bir parçacığı bile kesinlikle İran'dan çıkmayacaktır" dedi.
Bu yanıt, ABD'nin İran'dan zenginleştirilmiş uranyumunun bir kısmını ülkenin dışına transfer etmesini istediğine dair medya raporlarının ardından geldi. Trump daha önce İran'daki zenginleştirilmiş uranyum stokunun kaldırılması çağrısında bulunmuştu.
Rızayi ayrıca, Washington'ın İran'ın belirlediği son koşulların karşılanması da dahil olmak üzere güven artırıcı önlemleri yerine getirene kadar ABD ile müzakerelerin başlamayacağını söyledi.
İran, savaşı bitirmek için öne sürdüğü son şartların bir parçası olarak ABD'nin İran limanlarındaki deniz ablukasını kaldırmasını, yaptırımlardan vazgeçmesini ve dondurulan İran varlıklarını serbest bırakmasını istiyor. Buna karşılık İran, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma sözü verdi.
İran parlamentosu Ulusal Güvenlik ve Dış Politikalar Komitesi üyesi olan bir diğer İranlı milletvekili Alaeddin Borucerdi de İran'ın nükleer silah üretme peşinde olmadığını yineledi.
Borucerdi, "İran'ın zenginleştirme faaliyetlerinin ABD ile bir ilgisi yoktur ve Washington nükleer silahların azaltılmasına ilişkin kendi yükümlülüklerini yerine getirmeye odaklanmalıdır" dedi.
Bu hafta başlarında bir Cumhuriyetçi Parti seçim mitinginde konuşan Trump, ABD bombardımanının İran'ın nükleer tesislerini yok ettiğini iddia etti ve Tahran'ın bunları yeniden inşa etmesine izin vermeyeceğini söyledi.
Trump, Kuzey Kentucky Üniversitesi'ndeki bir mitingde destekçilerine, "Bir nükleer silaha sahip olamazlar" dedi.
Başkan Yardımcısı Vance bu hafta başlarında yaptığı açıklamada, ABD'nin İran'a karşı savaşı "bazı yönlerden kesin bir şekilde kazandığını" belirtti.