İran, ABD Başkanı Donald Trump'ın Orta Doğu'daki savaş çıkmazını kırma konusunda bir miktar iyimserlik yaratan teklifini reddetmesine rağmen, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik şartlarının arkasında Pazar günü de durdu.
Küresel enerji arzı açısından hayati önem taşıyan bu su yolu, yaklaşık yedi ay önce İran'a düzenlenen ölümcül saldırılarla tetiklenen Washington ile Tahran arasındaki çatışmanın artık merkezinde yer alıyor.
İran'ın planı; Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi'ye göre, Lübnan dahil Orta Doğu'daki tüm çatışmaların durdurulmasını ve aylar önce çöken ateşkes anlaşmasındaki koşulların yerine getirilmesini öngörüyor.
Hürmüz üzerindeki çatışmalar sırasında geçerliliğini yitiren bu anlaşma; dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını, İran petrolü üzerindeki yaptırımların kaldırılmasını ve ABD deniz ablukasının son bulmasını talep ediyordu.
Devlet yayın kuruluşu IRIB'in aktardığına göre Irakçi Pazar günü yaptığı açıklamada, "Şartlarımız nettir ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik her türlü adım, bu koşulların yerine getirilmesine bağlıdır. Bunlardan geri adım atmayacağız" dedi.
"Diplomasiye veya müzakerelere hiçbir zaman kapıyı kapatmadık, ancak aynı zamanda haklarımızdan da asla geri adım atmadık."
Ancak Trump Cumartesi günü yaptığı açıklamada ateşkes anlaşmasını reddettiğini söyledi.
Gazetecilere konuşan Trump, "Çok kötü kaybettikleri için hemen Boğazı açacakları bir anlaşma yapmak istiyorlar" dedi ve ekledi: "Bir anlaşma yapmak istiyorlar ve bence bunda bir sakınca yok. Ben de anlaşma yapmayı severim."
İrakçi Pazar günü yaptığı açıklamada, İranlıların "ABD başkanından gelen ilk tepkiyi gördüklerini, ancak şu ana kadar arabulucular tarafından kendilerine resmi bir şey iletilmediğini" belirtti.
Dışişleri Bakanı, "Arabulucuların kesin pozisyonları bize iletmesini bekliyoruz ve bunlara dayanarak bir karar vereceğiz" diye ekledi.
Washington ve Tahran, savaşı bitirmeyi, boğazı yeniden açmayı ve İran'ın nükleer programı üzerine görüşmeler başlatmayı amaçlayan bir mutabakat zaptını Haziran ayında imzalamıştı.
Ancak anlaşma, kısa süre sonra İran'ın, su yolundan onaylı rotasından sapmakla suçladığı Hürmüz'deki ticari gemilere ateş açmasıyla bozuldu.
İran, güvenlik ve egemenlik gerekçeleriyle gemilerin geçişten önce izin almasını şart koşuyor.
Kurala uymayan gemiler düzenli olarak hedef alınırken, ABD buna misilleme olarak İran kıyı bölgelerini aralıklarla bombalıyor.
BM'de konuşan Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, "uluslararası toplumun ortada olmadığını" ve Hürmüz ile Bab el-Mandeb Boğazı'nı açık tutma sorumluluğunu yerine getiremediğinden yakınarak şikayette bulundu.
Ferhan, "Krallık, herhangi bir tarafın bu hayati geçişleri baskı, tehdit veya devletlerin çıkarlarına zarar verme aracı olarak kullanmasını reddetmektedir" diyerek su yollarının küresel enerji güvenliği açısından önemini vurguladı.
Rus mevkidaşı Sergey Lavrov ise üye ülkelere hitaben yaptığı konuşmada, "Rusya, diğer sorumlu devletlerle birlikte, stratejik açıdan bu kadar önemli olan bölgenin istikrara kavuşmasına yapıcı bir şekilde katkıda bulunmaya hazırdır" dedi.
New York'ta İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ofisinden yapılan açıklamaya göre BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile bir araya geldi ve şunları söyledi: "İran müzakere masasından kalkmamıştır ancak geçmişteki deneyimleri göz önüne alındığında, artık Amerika Birleşik Devletleri'ne güvenmemektedir."
İrakçi BM'de yaptığı açıklamada, "İran, Katar aracılığıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne somut bir yedi günlük plan iletmiştir. Gerekli koşullar karşılanırsa boğaz yeniden açılabilir ve normal deniz geçişi yedi gün içinde eski haline getirilebilir" dedi.
"Seçim artık Amerika Birleşik Devletleri'ne kalmıştır. İran baskıyı, tehditleri veya gözdağını kabul etmemektedir."