Bir ülkenin borç krizine girmesi için parasının tamamen bitmesine gerek yoktur; enerji ithalatını ödemek için sadece ABD dolarından mahrum kalması yeterlidir.
Bangkok'taki son Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası yıllık toplantılarında; bu yıl küresel ekonomik büyümenin yüzde 3,1, gelecekte ise yüzde 3,4 olmasını bekleyen IMF, yapay zeka patlamasından yararlananlar nispeten iyi durumda seyretse de enerji ithal eden ve alt gelirli ekonomilerin daha zorlu bir yolla karşı karşıya olduğu konusunda uyardı.
Dünya Bankası'nın Uluslararası Borç Raporu'na göre, 2022 ile 2024 yılları arasında düşük ve orta gelirli ülkeler, yeni dış finansman olarak aldıklarından 741 milyar dolar daha fazla borç anaparası ve faiz ödemesi gerçekleştirdi. Tamponlar eridikçe, bir sonraki enerji şoku savunmasız ekonomileri uçurumun eşiğine itebilir.
Geçmişteki finansal krizler, politika yapıcılarına batmakta olan bankaları ve çöken para birimlerini izlemeyi öğretti. Bir enerji şoku ise farklı bir yol izler. Banka kasasında değil, yakıt terminalinde başlar. Stres bankacılık sisteminde yüzeye çıktığı anda, bir ülkenin dış pozisyonuna verilen zarar zaten gerçekleşmiştir. IMF, artan borçlanma maliyetleri ve döviz baskılarının bu tür kesintilerin etkisini kötüleştirebileceği konusunda uyardı.
Asya özellikle savunmasız durumda. Net petrol ve gaz ithalatı gayri safi yurtiçi hasılanın yaklaşık yüzde 2,5'ini oluşturuyor ve Hürmüz Boğazı'ndan geçen sıvılaştırılmış doğalgazın (LNG) yüzde 80'ini satın alıyor.
Bu maruz kalma durumu mutlaka temerrüde yol açmaz, ancak artan enerji maliyetleri döviz rezervlerini tüketebilir ve borç geri ödemelerinin yönetilmesini zorlaştırabilir. Bu çarpışmanın ne kadar sert olacağı, her ülkenin elinde tuttuğu yastığa bağlıdır.
Hindistan, büyük bir petrol ithalatçısı olmasına rağmen, mayıs ayı sonunda yaklaşık 11 aylık ithalatı finanse etmeye yetecek 682 milyar dolarlık rezerv tutuyordu. Hem enerji üreten hem de ithal eden Endonezya, eylül sonu itibarıyla 146,3 milyar dolarlık rezervle daha küçük bir finansal yastığa sahipti. IMF'nin mevcut rezervlerin yalnızca yaklaşık iki aylık ithalatı karşılayacağını öngördüğü Vietnam ise daha savunmasız.
Bu ülkelerin hiçbirisi yakın bir egemen borç kriziyle karşı karşıya değil, ancak enerji fiyatlarındaki uzun süreli bir artış, dış yükümlülüklerini yerine getirme yeteneklerini çok farklı şekillerde test edebilir. Riskler, Güney Asya'nın daha küçük ekonomilerinde daha belirgin hale geliyor.
Bangladeş erken bir uyarı niteliğinde. 30 Haziran 2025'te sona eren yıl için rezervleri, ithalatın yalnızca 3,8 aylık kısmını karşılayacak şekilde 26,7 milyar dolar seviyesindeydi. Bu yılın mayıs ayında Dünya Bankası, Bangladeş'in LNG ithalatı için ilave 350 milyon dolarlık finansmanı onayladı. O tarihten bu yana, artan enerji ithalatı ve sübvansiyon maliyetleri ek baskı yarattı.
Pakistan en dar marja sahip ülke. Pakistan'ın rezervlerini 21,5 milyar dolar olarak belirleyen IMF, ülkenin mevcut mali yıl için dış finansman ihtiyaçlarını 21,2 milyar dolar olarak öngörüyor. Sri Lanka'nın eylül ayı itibarıyla yaklaşık üç aylık ithalatı karşılamaya yetecek 68,5 milyar dolarlık rezervi var (metinde geçen 6.85 milyar dolar düzeltmesiyle), ancak enerji faturası artmaya devam ederken ve yeniden yapılandırılmış dış borcunun daha büyük geri ödemeleri gelecek yıl yeniden başlayacak olduğu için finansmanını güçlendirecek çok az zamanı var.
Yan yana incelendiğinde, Hindistan'ın absorbe edebileceği aynı petrol fiyatı artışı Bangladeş, Pakistan veya Sri Lanka'daki yeniden finansman güvenini sarsabilir. Borç gözetimi, bu farkı piyasalardan önce ortaya koymalıdır ve üç adım yardımcı olabilir.
İlk olarak, IMF ve Dünya Bankası, savunmasız ithalatçılar için ortak bir "enerjiden borca stres testi" oluşturmalıdır.
Standart bir egzersiz, petrolü taban çizgisinin 20 dolar üzerinde modelleyebilir ve spot LNG'de geçici bir iki katına çıkış öngörebilir.