İran, stratejik Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak için bir plan sunduğunu Cuma günü açıkladı ancak ABD Başkanı Donald Trump teklifi reddettiğini söyledi.
Dünya petrol arzının can damarı olan bu su yolu, yaklaşık yedi aydır çıkmazda olan Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki çatışmanın merkezinde yer alıyor. Ancak bu hafta New York'taki BM dünya liderleri zirvesinde yürütülen yeni arabuluculuk çabaları, bir anlaşmaya doğru ilerleme kaydedileceğine dair bazı umutlar doğurdu.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Salı günü Trump'ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile görüşmelerde bulunmuş ve daha önce savaşın sona erdirilmesi ile kritik nakliye kanalının yeniden açılması için şartlar öne sürmüştü.
Arakçi BM'de yaptığı açıklamada, "İran, Katar aracılığıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne somut bir yedi günlük plan iletti. Gerekli koşullar karşılandığı takdirde boğaz yeniden açılabilir ve normal deniz trafiği yedi gün içinde eski haline döndürülebilir" dedi.
"Seçim artık Amerika Birleşik Devletleri'ne kalmıştır. İran baskı, tehdit veya sindirmeleri kabul etmemektedir ve baskı altında egemen haklarından vazgeçmeyecektir."
Ancak Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada, "Onlar (İran) bir teklifte bulundular, ancak ben reddettim" dedi.
Trump, "Çok kötü durumda oldukları için Boğaz'ı derhal açacakları bir anlaşma yapmak istiyorlar" diye ekledi ve ekledi: "Bir anlaşma yapmak istiyorlar ve bence bunda bir sakınca yok. Ben de anlaşma yapmayı severim."
Trump, Tahran'ın finansal baskıyla karşı karşıya olduğunu belirterek, bu teklifin yapılma nedenini "çünkü can çekişiyorlar - para içeri girmiyor" sözleriyle açıkladı.
Trump, "Kendilerini bir çıkmaza soktular; askeri tarihin en büyük ablukasını kurduk - bu adeta çelikten bir duvar. Ve şimdi paraları yok çünkü boğazı kapatmak istediler" diye ekledi.
Daha bugün The Wall Street Journal gazetesi, konuya yakın ABD'li yetkililere dayanarak Trump'ın teklifi reddettiğini bildirmişti.
Haberde, 80 yaşındaki başkanın Tahran'ın kendi taleplerini karşılayacağından şüphe duyduğu belirtilirken, yeni bir hava saldırısı kampanyasının muhtemel görüldüğü de eklendi.
Trump ayrıca Truth Social platformunda, Hürmüz Boğazı'nın daire içine alındığı ve üzerine "Trump Boğazı" (Trump Strait) yazıldığı bir harita görseli paylaştı.
Daha önceki medya raporlarında, yeni planın Lübnan dahil Orta Doğu'daki tüm çatışmaların yedi gün süreyle durdurulmasını öngördüğü belirtilmişti.
Raporda ayrıca, en az 12 milyar dolar değerinde olduğu tahmin edilen dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması, İran petrolüne uygulanan yaptırımların kaldırılması ve ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasının sona erdirilmesi çağrısında bulunulduğu bildirildi.
Ateşkesin yedinci gününde ise İran'ın Hürmüz'ü yeniden açacağı ifade ediliyordu.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, yayın kuruluşu CBS'e verdiği bir röportajda, ateşkes "sürecinin bunu kabul ettikleri günden itibaren başlayacağını" söyledi.
Pezeşkiyan, "Daha önce Pakistan'da imzalanan mutabakat zaptına dayanarak bir anlaşmaya varmıştık... Amerika Birleşik Devletleri bu şekilde ilerlemeyi kabul ederse her şey eskiye dönecektir" diye ekledi.
Devrim Muhafızları sözcüsü Hüseyin Mohebi, Salı günü AFP'ye verdiği özel röportajda, Yemen'deki çatışmaların son bulmasının da Tahran'ın talepleri arasında yer aldığını söyledi.
ABD ve İran, savaşın sona erdirilmesi, boğazın yeniden açılması ve İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin başlatılmasını amaçlayan Pakistan arabuluculuğunda Haziran ayında bir mutabakat zaptı imzalamıştı.
Ancak bu anlaşma, kısa süre sonra İran'ın Hürmüz'de su yolundaki onaylı rotasından sapmakla suçladığı ticari gemilere ateş açmasıyla bozulmuştu.
İran, güvenlik ve egemenlik gerekçeleriyle geçiş yapacak gemilerin önceden izin almasını şart koşuyor.
Bu kurala uymayan gemiler düzenli olarak hedef alınırken,