Alberta, Pazartesi günü bölge sakinlerine Kanada'nın bir parçası olarak kalmak isteyip istemediklerini sormak için bağlayıcı olmayan bir referandum düzenliyor; bu, petrol zengini eyaletin ayrılık sorununu kamuoyuna ilk kez sunması anlamına geliyor. Anketler sürekli olarak Alberta'lıların çoğunun (yüzde 70 civarında) Kanada'da kalmak istediğini ve sakinlerin yaklaşık dörtte birinin bağımsız bir Alberta'yı desteklediğini gösteriyor. Her biri kendi renk kodlu oy pusulasına sahip 10 soru vardır. Seçmenlerin gördüğü son soru, Alberta'nın Kanada'nın bir eyaleti olarak kalması mı yoksa ayrılık konusunda bağlayıcı bir referandum yapılması için gerekli yasal sürecin başlatılması mı gerektiğiyle ilgili 10. soru oldu. Ayrılık lehine basit bir çoğunluk bu süreci tetikleyebilir. Göç, eğitim, sosyal bakım ve sağlık hizmetleri de dahil olmak üzere eyalet hizmetlerine erişim ve seçmen kimlik gereklilikleri hakkında bağlayıcı olmayan dokuz soru daha var.
Alberta Başbakanı Danielle Smith, mayıs ayında oylama yapmanın, Albertans'ın bu konudaki iradesini anlamanın ve hükümetin ayrılıkla ilgili bir soru ekleyeceğini duyurarak yola devam etme zamanının geldiğini söyledi. Smith'in kararı, Alberta'nın enerji zenginliğinin ülkenin yoksul kesimlerini sübvanse ettiğini ve Ottawa'daki bürokrasinin eyalet ekonomisini boğduğunu iddia eden küçük ama sesini duyuran bir ayrılıkçı grubun aylarca süren kampanyalarının ardından geldi. Grubun bazı üyeleri Smith'in başbakanlık adaylığını desteklemişti. Smith, çarşamba günü sosyal medyada yayınladığı bir videoya göre ön oylama sırasında Alberta'nın Kanada'da kalması yönünde oy verdiğini söyledi. Evet ama Alberta'da değil. Çoğunlukla Fransızca konuşulan Quebec eyaleti 1980 ve 1995'te iki referandum yaptı. Quebecliler her iki seferde de Kanada'da kalma yönünde oy kullandı, ancak 1995'te çok az farkla.
Ayrılıkçı Parti Quebecois (PQ) bu ayın başlarında yapılan eyalet seçimini kazandı ve üçüncü bir referandum düzenleme sözü verdi, ancak bu ancak ABD Başkanı Donald Trump'ın görevden ayrılmasından sonra ve partinin çoğunluğu elinde tutması halinde mümkün oldu. PQ 5 Ekim'de bir azınlık hükümetiyle seçildi, bu da yasa çıkarma konusunda daha küçük partilere güveneceği anlamına geliyor. Kanada 10 eyalet ve üç bölgeden oluşan bir federasyondur. Ottawa savunma, ticaret ve dış politika gibi ulusal çıkarları ilgilendiren konulardan sorumlu olsa da eyaletler ve bölgeler tıbbi bakım, eğitim ve arazi hakları konusunda önemli bir güce sahiptir. Anketlerin Pazartesi günü saat 20.00'de (Salı günü 02.00 GMT) kapanması planlanıyor. Seçimler Alberta, oyların elle sayılacağını ve öncelikle ayrılıkla ilgili sorunun sayılacağını söyledi. Sonuçlar alındıkça Alberta Seçimleri web sitesinde yayınlanacak ve resmi olmayan sonuçların oylama bittikten sonraki 48 saat içinde açıklanması bekleniyor.
Smith, sonuca saygı duyacağını ve yasal olarak bağlayıcı bir referandum yapılmasına yönelik süreci hızla başlatacağını söyledi. Ancak ayrılık hemen gerçekleşmeyecek. 1995 Quebec referandumundan sonra, Kanada Parlamentosu 2000 yılında Açıklık Yasası'nı kabul etti; bu yasa, gerekli eşiği belirtmeden, yalnızca halkta açık bir çoğunluk olması durumunda ayrılıkla ilgili görüşmelerin başlatılabileceğini söylüyor. Kanunda ayrıca eyaletlerin ve bölgelerin tek taraflı Kanada'dan ayrılma hakkına sahip olmadığı ve eyalet, bölgesel ve federal hükümetler tarafından müzakere edilen bir anayasa değişikliğinin gerekli olduğu belirtiliyor. First Nations grupları, Kanada ile yaptıkları arazi anlaşmalarının Alberta'nın Konfederasyona girişinden öncesine dayanması nedeniyle bağımsız bir Alberta fikrine itiraz ettiler. Mayıs ayında, Alberta'daki bir mahkeme yargıcı eyaletin baş seçim görevlisinin ayrı ayrı izin vermesinin hatalı olduğuna karar verdi.