“Ot ya da yaprak yiyeceğiz, hatta aç kalacağız ama kendimizden bir tane alacağız… Başka seçeneğimiz yok!” Zülfikar Ali Butto, bu ülkenin, 1960'ların ortalarına gelindiğinde varoluşsal bir zorunluluk haline gelen yerli bir nükleer caydırıcılık programı oluşturma konusundaki kararlılığını dile getirirken ünlü bir açıklama yapmıştı. Yaklaşık yedi yıl sonra Pakistan bunu bir politika zorunluluğu haline getirdi. Bu tek çağrı cumhuriyetin gelecekteki güvenliğini garanti ediyordu. Onlarca yıl sonra Pakistan, büyük bir cesaret ve kararlılıkla çalışarak, dünyaya kendi başının çaresine bakabilecek kapasitede olduğunu gösterdi. Bugün de çok benzer bir noktadayız. Yapay zekada devam eden silahlanma yarışı, küresel ekonomik ve güvenlik düzenini altüst etme tehdidinde bulunuyor ve dönüm noktası, biz bununla yüzleşmeye hazır olmadan çok önce gelecek gibi görünüyor. Yani, kaderimizi bir kez daha kontrol altına alıp, onu bugün kendi ellerimizle şekillendirmeye başlamadığımız sürece.
Yıllık 4,6 milyar dolarlık BT ihracatımızın büyük bir kısmı, modern yapay zekanın doğrudan tehlikeye attığı serbest çalışma, çağrı merkezleri ve giriş seviyesi kodlamadan oluşuyor. Teknolojinin ilerleme hızı, bu hizmet ve ürünlerin çoğunu hızla ya düşük değerli ya da işe yaramaz hale getirecek. Şirketlerimiz yabancı şirketlerden yapay zeka kullanımı lisansı almaya devam ederse, ekonomi olarak hesaplama faturaları açısından ne kadar ödememiz gerektiği sorusu da var. Yapay zekaya bağımlılık arttıkça fatura on yılın sonunda yüz milyonlarca dolara ulaşabilir. En kritik risk, dronların, elektronik savaşların ve üst düzey sensörlerin zaten yapay zeka teknolojisiyle çalıştığı ve etkinliğini sürdürmek için ona daha da bağımlı hale geleceği savunma altyapımızdır. Bu nedenle ulusal liderliğin acele etmesi gerekiyor. 1970'lerde Pakistan, yabancı yeteneklere geri dönmeleri için ikna edici bir neden sunabildi. Benzer düzenlemelerin bir kez daha yapılması gerekiyor.
Dünyanın dört bir yanından yetenekli bilgisayar bilimcileri ve uzmanları, son teslim tarihi, cömert bütçeler ve özerklik tanınarak evlerine çağrılmalıdır. Sistemler ve veri merkezleri elektriğin ucuz ve istikrarlı olduğu yerlere yakın bir yere yerleştirilebilir, araştırma ise üniversitelerimizin olduğu yerlere yapılabilir. Gerçekçi bir hedef, açık ağırlıklı modelleri evde barındırmak, araştırmacıların ve teknoloji uzmanlarının Pakistan verileri ve dilleri üzerinde ince ayar yapmalarını sağlamak, ülke içindeki tüm hükümet ve savunma ihtiyaçlarını yürütmek ve aynı zamanda veri boru hatlarına sahip olmak olabilir. Bu, Pakistan'ı sınır düzeyinde bir laboratuvara veya ihtiyaç duydukları 100 milyar dolarlık bütçeye ihtiyaç duymadan yapay zeka konusunda yeterince egemen kılacaktır. Temeller yerine oturduğunda hedeflerimizi geliştirebiliriz. Chagai testi yirmi yıldan fazla sürdü; Yapay zekanın saati bundan çok daha hızlı çalışıyor. Pakistan bu projeyi geciktirmeyi göze alamaz. Aşağı yönlü riskler çok büyük. 19 Ekim 2026'da Şafak'ta yayınlandı