Her gün temel olayları, kavramları, terimleri, alıntıları veya fenomenleri inceleyin ve bilginizi tazeleyin. İşte Erişim ve Fayda Paylaşımına ilişkin Nagoya Protokülo üzerine bugünkü UPSC Güncel Olaylar bilgi parçacığınız.
Bilgi Parçacığı: Erişim ve Fayda Paylaşımına İlişkin Nagoya Protokolü
Konu: Çevre
Neden Gündemde?
Son zamanlarda Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Otoritesi, biyolojik çeşitliliğin korunmasını ve biyolojik kaynakların sürdürülebilir kullanımını desteklemek amacıyla Erişim ve Fayda Paylaşımı mekanizması kapsamında 29 Eyalet Biyolojik Çeşitlilik Kurulu'na ve bir Birlik Toprakları Biyolojik Çeşitlilik Konseyi'ne 1,19 crore rupi tahsis etti. Bu bağlamda, biyolojik çeşitlilikle ilgili temel uluslararası çerçeveyi ve Erişim ve Fayda Paylaşımına ilişkin Nagoya Protokolü'nü inceleyelim.
Önemli Çıkarımlar:
1. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (CBD), Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne (UNFCCC) de zemin hazırlayan 1992 Rio Yeryüzü Zirvesi'nden doğmuştur. CBD; küresel biyolojik çeşitliliği korumayı, doğal ekosistemleri restore etmeyi ve dünyadaki biyolojik kaynaklardan elde edilen faydaların adil bir şekilde dağıtılmasını sağlamayı amaçlamaktadır.
2. Hindistan dahil ülkeler, 1994 yılında CBD'yi kabul etmiştir. Üç hususta genel bir anlaşmaya varılmıştır: (i) Biyolojik kaynakların ayrım gözetmeksizin kullanımına son verilmesi, (ii) Örneğin tıbbi özellikleri nedeniyle bu kaynakların sürdürülebilir kullanımının düzenlenmesi, (iii) Bu kaynakların korunmasına ve bakımına yardımcı olan insan ve toplulukların çabalarının ödüllendirilmesi.
3. CBD yalnızca ekosistemlerin korunması ve restorasyonundan ibaret değildir. Aynı zamanda doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı ve bu kaynakların kullanımından elde edilen faydaların adil bir şekilde paylaşılmasıyla da ilgilidir.
4. CBD, 2003 tarihli Cartagena Protokolü ve 2014 tarihli Nagoya Protokolü olmak üzere iki 'tamamlayıcı' anlaşmanın ortaya çıkmasını sağlamıştır. Her iki anlaşma da müzakere edildikleri yerlerin adlarını almıştır.
5. Biyogüvenliğe ilişkin Cartagena Protokolü, güvenli elleçleme, nakliye ve kullanımını sağlayarak biyolojik çeşitliliği genetiği değiştirilmiş organizmalardan korumayı amaçlar. Örneğin genetiği değiştirilmiş mahsuller, henüz tam olarak anlaşılmamış şekillerde doğal ekosistemlere müdahale edebilir. GDO'lu mahsullerin ayrılmış tarlalarda yetiştirilmesinin nedeni de budur.
Erişim ve Fayda Paylaşımına İlişkin Nagoya Protokolü
6. Erişim ve Fayda Paylaşımına ilişkin Nagoya Protokolü, örneğin ilaç şirketleri tarafından biyolojik ve genetik kaynakların ticari amaçla kullanılmasını ele alır. Ev sahibi ülkelerden genetik kaynaklarına yasal, adil ve keyfi olmayan bir şekilde erişim sağlamalarını talep eder ve bu kaynakların kullanımından doğan faydaların adil ve hakkaniyetli bir payını onlara sunar.
7. Ülkelerin biyo-kaynakları üzerindeki hak ve iddialarının genel ilkelerini ve bunların ticari kullanımına ilişkin kuralları belirler.
8. Bu mekanizma kapsamında, biyolojik çeşitlilik açısından zengin ülkelerin, bunları araştırma veya ticari amaçlarla kullanmak isteyenlere biyolojik kaynaklarına erişim sağlaması gerekiyordu ve kullanıcı kuruluşlar da bunların kullanımından elde edilen faydaları yerel topluluklarla paylaşmakla yükümlü kılındı. Bu erişim ve fayda paylaşımı hem iç hem de uluslararası düzeylerde çalışmaktadır.
Nagoya Protokolü Üzerine Hindistan'ın İlk Ulusal Raporu
9. Hindistan, erişim ve fayda paylaşımına ilişkin Nagoya Protokolü'nün uygulanmasına dair İlk Ulusal Raporunu (NR1) sunmuştur. Rapor, Çevre, Orman ve İklim Değişikliği Bakanlığı (MoEFCC) tarafından işbirliğiyle 27 Şubat 2026 tarihinde sunulmuştur.