Hong Kong —
Çin yapay zekasının son bir yıldaki hızlı ilerleyişi, dünyanın en büyük ikinci ekonomisinin, giderek kızışan teknoloji yarışında Amerika Birleşik Devletleri'ni geride bırakabileceği ihtimalini Washington'da endişeyle teyit etmiş gibi görünüyor.
ABD Başkanı Donald Trump ay başında yaptığı açıklamada, "Yapay zekada Çin'in önündeyiz... ve açıkçası bunu bu şekilde sürdürmek istiyorum, çünkü yapay zekayı kazanan kazanır" dedi.
Trump'ın bu sözleri, giderek varoluşsal terimlerle çerçevelenen ABD-Çin teknoloji rekabetinin önemini gözler önüne seriyor. Öncü yapay zeka laboratuvarları, en gelişmiş çipler ve cömert yatırımcılarıyla ABD bariz bir avantaja sahip. Bu hakimiyetini kullanan Washington, dünyanın dört bir yanındaki ülkelere de taraf seçmeleri için baskı yapıyor.
Ancak Çin, birçoğu için çok daha cazip gelebilecek bir vizyona sahip. ABD'nin sınır modellemelerinin gerisinde kalmasına rağmen Çin; erişilebilirliğe ve düşük maliyete odaklanan daha açık bir ekosistemi savunarak teknoloji açığını hızla kapatıyor.
Temmuz ayında Çin lideri Xi Jinping, Trump'ın ABD'nin yapay zeka tedarik zincirlerinde Çin'e olan bağımlılığını azaltmak için geçen yıl kurduğu Pax Silica ittifakına rakip bir oluşum olan Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü'nü kurdu.
İki düzineden fazla ülke ve Avrupa Birliği Trump'ın Pax Silica'sına katılırken, Xi; Rusya, Endonezya ve Pakistan'ın da aralarında bulunduğu 29 ülkeyi, kullanıcıların Anthropic ve OpenAI gibi Amerikan firmalarına yüksek ücretler ödemeden özgürce indirmesine, özelleştirmesine ve çalıştırmasına olanak tanıyan açık modellerden oluşan alternatif vizyonuna dahil etti.
Bir araştırma ajansı olan The China-Global South Project'in genel yayın yönetmeni Eric Olander, Küresel Güney'deki geliştiriciler için DeepSeek veya Moonshot'tan alınacak ucuz bir Çin modelinin; pahalı bir abonelik ve yabancı bir bulut sağlayıcısına erişim gerektiren biraz daha yetenekli bir sistemden çok daha faydalı olabileceğini belirtti.
Yapay zekanın insanlığa yönelik potansiyel tehdidine ilişkin endişeler ve küresel bir denetim mekanizması yönündeki artan çağrılar ortasında teknoloji, bu hafta gerçekleşen Trump-Xi zirvesinin ana odak noktalarından biri haline geldi.
Xi, Trump ile yaptığı görüşmelerde yapay zeka konusunda yapılacak doğru şeyin "birbirini korumak yerine birbirinin güçlü yönlerinden yararlanmak" olduğunu söyledi - bu ifade, Pekin'in mevcut teknoloji ihracat kontrollerinden potansiyel yapay zeka kısıtlamalarına kadar ABD'nin kuşatma altına alma girişimlerinden duyduğu endişeye bir atıftı.
Xi sözlerini şöyle sürdürdü: "İki taraf yapay zeka konusundaki diyaloglarını sürdürebilir, riskleri ve faydaları hakkında fikir alışverişinde bulunabilir ve yapay zekanın kötüye kullanılmasını ortaklaşa önleyebilir."
Ancak zirve, resmi bir diyalog ve ikili iletişim kanalının ötesinde yapay zeka konusunda pek bir ilerleme sağlayamadı; ki bu teklifler iki liderin zirvesinden önce de tartışılmıştı ve bu durum, yapay zekaya ilişkin zıt vizyonlar altındaki kökleşmiş karşılıklı güvensizliğin altını çiziyor.
Açık sistemlerin benimsenmesi
Çin'in açık sistemleri benimsemesi her zaman Pekin'in yukarıdan aşağıya bir stratejisi olmamıştı.
ABD ihracat kontrolleri nedeniyle en gelişmiş çiplere erişim kısıtlamaları ve daha küçük sermaye piyasaları, Çinli geliştiricileri önde gelen ABD tescilli sistemleriyle rekabet etmenin bir yolu olarak açık modellere yönlendirdi.
Bu dönüşüm etkili olduğunu kanıtladı.
Model pazarı OpenRouter'ın yapay zeka liderlik tablosu verilerine göre, Çin modellerinin küresel kullanımı bir yıl içinde geçen hafta %15'in altından %54'ün üzerine fırladı ve bu yükselişe DeepSeek öncülük etti.