Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in Amerika Birleşik Devletleri’ne gerçekleştirdiği ziyaretin ardından Çin ve ABD; yapay zeka, gümrük tarifeleri ve kimyasal öncül madde kontrolü konularında iş birliğini geliştirme konusunda anlaşmaya vardı.
Cumartesi günü yayımlanan açıklamalara göre iki ülke liderleri, yılın ilerleyen dönemlerinde düzenlenecek olan Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği forumu ile G20 zirvelerine ev sahipliği yapılması konusunda da birbirlerini destekleme kararı aldı.
Bu anlaşma, ABD Başkanı Donald Trump’ın kasım ayında Çin’in güneyindeki Shenzhen şehrine seyahat edeceği, Xi’nin ise aralık ayında Miami’ye gideceği anlamına geliyor; bu durum, iki lider arasındaki yüz yüze görüşmelerin sayısı açısından bu yılı olağandışı kılıyor.
Ayrıca her iki ülkenin açıklamalarında, liderlerin İkinci Dünya Savaşı sırasındaki ABD-Çin ittifakına atıfta bulunmaları da olağandışı bir detaydı; bu ortaklık Xi ve Trump tarafından gezi boyunca birkaç kez dile getirildi.
Eşi Peng Liyuan, özel kalem müdürü Cai Qi, Dışişleri Bakanı Wang Yi ve Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile birlikte çarşamba günü Pekin’den Washington’a hareket eden Xi, cumartesi öğleden sonra Pekin’e geri döndü.
Ziyarete ilişkin Çin tarafınca yapılan açıklamada, iki tarafın “yapay zeka” ile ilgili olaylar konusunda bir iletişim kanalı açma konusunda anlaştığı belirtildi. ABD açıklamasında ise Trump’ın son haftalarda üzerine düştüğü bir kampanya doğrultusunda, yapay zekanın adının “süper zeka” olarak değiştirilmesi konusunda mutabakata varıldığı ifade edildi.
İki lider ayrıca, Çin ve ABD ticaret ekipleri tarafından daha önce varılan 30 milyar dolarlık karşılıklı tarife indirimi düzenlemesini resmi olarak onayladı.
Jeopolitik konularda her iki ülke; İran’ın nükleer silahara sahip olmaması ve hiçbir ülkenin ya da kurumun uluslararası su yollarına geçiş ücreti dayatmaması gerektiği konusunda anlaştıklarını belirtti.
Ayrıca taraflar, Kuzey Amerika’daki yasa dışı uyuşturucu üreticileri için öncül kimyasallar üreten ve dağıtan 21 Çin vatandaşının tutuklanmasını övdü ve bu eylemin Çin-ABD fentanil iş birliğinin bir meyvesi olduğunu söyledi. Çin, tutuklamaları ağustos ayında duyurmuştu.
Son yıllarda ortak bildiri yayımlamayı bırakmalarından bu yana olağan hale geldiği üzere, iki ülkenin açıklamaları arasında bazı farklılıklar da mevcuttu.
ABD, Çin’in gelecek yıl ve yine 2028’de ABD’den en az 10 milyon ton kömür ithal etmeyi kabul ettiğini belirtti; Pekin ise bu taahhüde kendi açıklamasında yer vermedi.
ABD ayrıca, tarafların Çin’in ABD’ye yaptığı nadir toprak elementleri ve kritik mineraller ihracatına ilişkin ABD’nin kaygıları üzerinde “sevkiyat seviyelerinin uygun seviyelere dönmesini sağlama hedefiyle çalışmaya devam edeceğini” belirtti. Çin’in açıklaması bu konuda da sessiz kaldı.
Ek olarak Beyaz Saray, yeni kurulan ABD-Çin Süper Zeka Diyaloğu’nun bir sonraki toplantısının kasım ayına kadar gerçekleşeceğini açıkladı.
Çin Ticaret Bakanlığı perşembe günü yaptığı açıklamada, üst düzey ticaret müzakerecilerinin yapay zeka konusunda ABD ile ilk görüşmelerini halihazırda gerçekleştirdiğini doğruladı.
En büyük anlaşmazlıklardan biri Amerikan’ın Asya’daki varlığı konusundaydı.
ABD, Çin ile İkinci Dünya Savaşı’ndaki ittifakını öne çıkarsa da bölgede bir güç olarak kalmaya devam edeceğinin sinyalini verdi ki bu durum Pekin tarafından defalarca ABD hegemonyası olarak kınandı.
ABD açıklamasında, “İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Amerika Birleşik Devletleri’nin ileri askeri varlığı, özgür ve açık bir Hint-Pasifik’i korumuş ve nesiller boyu Amerikan refahına katkıda bulunmuştur” denildi.
Çin tarafı ise bunun yerine askeri kanallar arası iletişimdeki potansiyel gelişmeleri öne çıkırdı.
Çin açıklamasında, “Çin ve ABD orduları, kriz iletişimi ve önlenmesinin güçlendirilmesine ilişkin bir mutabakat zaptını en kısa sürede imzalama konusunda anlaşmaya vardı” ifadeleri yer aldı.