Paslanmış gemiler, insan yapımı en büyük çevre felaketlerinden birinin hatırlatıcısı olarak, sudan kilometrelerce uzakta, kumun üzerinde mahsur kalmıştı. Kazakistan ile Özbekistan arasında yer alan Aral Denizi ile ilgilidir. Sadece birkaç on yıl önce, yaklaşık 68.000 kilometrekarelik alanıyla dünyanın dördüncü büyük gölüydü. Günümüzde eski göl yatağının en büyük kısmı Aralkum çölüne dönüşmüştür. Gölde kaybolan gizemli ada yeniden ortaya çıktı (FOTOĞRAF, VİDEO) Dalmaçya'daki mucizevi göl: Henüz içine taş yerleştirmeyi başaran olmadı (VİDEO) Bu dramatik değişim tamamen doğal süreçlerin sonucu değil. Gölün neredeyse tamamen ortadan kalkması, öncelikle Orta Asya'nın geniş alanlarını tarım arazisine dönüştürmek isteyen Sovyet yetkililerinin kararlarından kaynaklanıyor. Her şey inşaatı geçen yüzyılın otuzlu yıllarında başlayan ve özellikle altmışlı yıllarda yoğunlaşan büyük sulama projeleriyle başladı.
Sovyet yetkilileri, pamuk, pirinç, tahıl ve diğer tarımsal ürünlerin yetiştirilmesine yetecek kadar su sağlamak amacıyla, yüzyıllar boyunca Aral Denizi'ni besleyen Amu Darya ve Syr Darya nehirlerinin suyunu başka yöne çevirdi. Sorun, birçok kanalın kötü inşa edilmiş olmasıydı. Buharlaşma ve toprağa nüfuz etmesi nedeniyle büyük miktarlarda su kaybı yaşandı ve bazı sistemlerde kayıplar yüzde 75'e kadar ulaştı. Sonuçları çok geçmeden görülmeye başlandı. 1960'lı yıllarda göl seviyesi yılda ortalama 20 santimetre düşerken, 1980'lerde bu düşüş yılda 90 santimetreye kadar ulaştı. Sular çekildikçe tuz konsantrasyonu arttı ve göldeki yaşam giderek daha fazla tehlikeye girdi. Binlerce ailenin geçimini sağladığı balıkçılık sektörü neredeyse tamamen çöktü.
Bugün Özbekistan'ın eski liman kenti Mujnak yakınlarında özellikle dokunaklı bir manzara görülebilir. Bir zamanlar gölde dolaşan ve şimdi çölün ortasında duran balıkçı teknelerinin kalıntılarının bulunduğu, gemi mezarlığı adı verilen bir yer var. Su eksikliği aynı zamanda ciddi sağlık ve çevre sorunlarına da neden oldu. Rüzgar kurumuş dipten tuz, toz ve tarımda onlarca yıldır kullanılan pestisit ve diğer kimyasalların kalıntılarını uçurur. Topraklar giderek daha az verimli hale geliyor, yerel iklim değişiyor ve nüfus iş kaybıyla ve kötüleşen yaşam koşullarıyla karşı karşıya kalıyordu. Birçoğu sonunda evlerini terk etmek zorunda kaldı. Aral Gölü'nün güneyi neredeyse tamamen kurumuş olsa da, kaybolma hikayesi biraz daha iyimser bir şekilde devam ediyor. 2005 yılında Kazakistan, gölün kuzey kısmında suyun tutulmasını mümkün kılan Kök-Aral Barajı'nı inşa etti. Bu sayede su seviyesi yükselmeye başladı, tuzluluk azaldı ve balıkçılık giderek canlandı.
Kazak yetkililerin verilerine göre sadece 2026 yılının ilk altı ayında Aral Gölü'nün kuzey kesiminde yaklaşık 4 bin 200 ton balık yakalandı. Ancak kuzey kısmının toparlanması gölün tamamının eski büyüklüğüne döneceği anlamına gelmiyor. Nova'nın bildirdiğine göre, eski tabanının büyük alanları hala çöl, güney kısmı ise neredeyse susuz kalmış durumda. Böylece Aral Gölü, doğal kaynakların sorumsuzca yönetilmesinin sonuçlarının ne kadar geniş kapsamlı olabileceğinin en etkileyici örneklerinden biri haline geldi. Onun kaderi, insanın tüm ekosistemi ne kadar hızlı değiştirebileceğini, aynı zamanda onlarca yılda meydana gelen hasarı onarmanın ne kadar zor olduğunu da gösteriyor. Bu gölün nasıl oluştuğunu anlatan video