LONDRA: Husi milislerinin Yemen'deki yenilenen saldırısı, on yılı aşkın süredir savaş, yıkım ve yağmayla zaten yıpranmış olan kültürel mirasın kaderi hakkında yeni endişelere yol açtı. Son çatışmaların arkeolojik alanlar ve müze koleksiyonları üzerindeki etkisi henüz belirlenmedi. Ancak yıllarca süren çatışmalar, zayıflamış kurumlar ve parçalanmış otorite, antikaların çalınabileceği, kaçırılabileceği ve uluslararası alıcılara satılabileceği koşullar yarattı. Merkezi Sanaa'da bulunan Kültür Bakanlığı'nın kültürel istatistikler genel müdürü Mohammed Ali Thamer, 2014 yılında Yemen Arkeoloji Atlası tarafından belgelenen 2.318 arkeolojik alanın yaklaşık 477'sinin savaş sırasında tamamen veya kısmen tahrip edildiğini tahmin ediyor.
Bağımsız Yemenli düşünce kuruluşu Sanaa Center için yaptığı araştırmada bakanlık kayıtları, istatistiksel veriler ve Yemen Veri Projesi'nden yararlanılarak, ülkedeki iç savaşın başladığı 2014 ile 2025 yılları arasında kültürel alanları etkileyen 775 yıkıcı operasyon belgeleniyor. Yasadışı ticaretin ölçülmesi daha zor. Çalınan eserlere ilişkin kapsamlı ulusal istatistikler hâlâ mevcut değil; bu da kaç eserin ortadan kaybolduğunu, bunların nereden geldiğini veya bunların satışından nihai olarak kimin kâr ettiğini tam olarak tespit etmeyi imkansız hale getiriyor. Yemen'in antika eserleri, ülkenin sömürge tarihiyle iç içe geçmiş nesnelerin yurtdışına taşınması nedeniyle yüzyıllardır yabancı koleksiyoncuların ilgisini çekmiştir. Ancak günümüzün sorunu, tartışmalı sömürgeci kazanımların çok ötesine uzanıyor. Thamer'in araştırması, mevcut savaş sırasında, özellikle antik mezarların ve arkeolojik alanların altın ve satılabilir eserler arayan insanlar tarafından hedef alındığı Marib, Al-Jawf ve Shabwa'da yeni bir yağma dalgasını anlatıyor.
Araştırmasında belirtilen tahminler, yurtdışında tutulan Yemen eserlerinin sayısının 10.000 ila 14.000 arasında olduğunu ortaya koyarken, Yemen'in antika yetkilileri, savaş sırasında kaçırıldığını söyledikleri 8.000 nesneyi listeledi. Aden'deki Anaween Araştırma ve Dönüşüm Çalışmaları Merkezi başkanı Saleh Al-Baydani, devlet kurumlarının kötüleşmesinin kaçakçılığın gelişebileceği koşulları yarattığını söyledi. Arab News'e verdiği demeçte, "Savaş devlet kurumlarını zayıflattı, otoriteyi parçaladı, arkeolojik alanların ve müzelerin korunmasını azalttı ve yağma ve kaçakçılığın gelişebileceği koşullar yarattı" dedi. Yasadışı ticaret, "nadiren tek bir kişinin veya kuruluşun işidir. Genellikle arkeolojik alanlardan, müzelerden veya depolama tesislerinden yasadışı kazı veya hırsızlıkla başlar. Nesneler daha sonra bayilere, müzayede evlerine, özel koleksiyonculara veya yurt dışındaki diğer alıcılara ulaşmadan önce yerel aracılardan ve sınır ötesi ağlardan geçer."
"Bu tür ağlar aynı zamanda yolsuzluktan, siyasi nüfuzdan veya daha geniş savaş ekonomisinde faaliyet gösteren silahlı aktörlerin korunmasından da yararlanabilir." Husiler, Eski Sanaa Şehri, tarihi Zabid kenti ve Marib'deki antik Saba Krallığı ile bağlantılı alanlar da dahil olmak üzere Yemen'in en önemli arkeolojik ve tarihi alanlarından birçoğunu kontrol ediyor. Hadramawt'taki surlarla çevrili Şibam şehri, ülkenin uluslararası alanda tanınmış miras simge yapılarından bir diğeridir. Al-Baydani, yeniden başlayan çatışmaların ülkenin arkeolojik mirasının daha fazlasını tehlikeye atmasından korkuyor. "Ciddi endişe duyuyorum" dedi. “Yemen, savaş sırasında arkeolojik mirasının büyük bir kısmını zaten kaybetti ve yenilenen çatışmalar daha fazla tarihi gerçeği ortaya çıkarabilir.