Francesco Canepa, Leika Kihara ve Rae Wee
BANGKOK, 16 Ekim (Reuters) - Yapay zeka patlaması küresel bir para yarışını tetikleyerek merkez bankacılarını; faiz oranlarının yüksek kalacağı ve devletlerin bol keseden harcama döneminin ardından kemer sıkmak zorunda kalacağı bir geleceği hesaba katmaya zorluyor.
Silikon çiplerden veri merkezlerine, elektrik şebekelerinden telekomünikasyon ağlarına kadar devletler ve şirketler, yapay zekayla doğrudan veya dolaylı olarak bağlantılı projelere oluk oluk para akıtarak küresel ekonomiyi canlandırıyor ve borçlanma maliyetlerini yukarı çekiyor.
Tayland'ın başkenti Bangkok'ta düzenlenen Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası yıllık toplantılarında bir araya gelen dünyanın en büyük ekonomilerinin merkez bankacıları, yatırımların yapay zekanın vadettiği üretktivite artışlarından çok uzun süre önce gelmesi nedeniyle bu patlamanın yeni enflasyon baskıları ve finansal riskler yarattığını belirtti.
Bangkok'taki toplantılarda konuşan Federal Reserve (Fed) Yöneticisi Kevin Warsh, "Eğer bir merkez bankacıysanız... bunu bir şok olarak kabul etmek zorundasınız" diyerek, "Bu durum, ekonominin arz tarafına etki etmeden önce açıkça talep tarafını vuruyor" ifadelerini kullandı.
Amerika Birleşik Devletleri'nin genişleyen bir "yatırım dalgasından" faydalandığını söyleyen Warsh, yatırımcıların, şirketlerin ve politika yapıcıların nihai kazananların henüz belli olmadığı bir teknolojiyle boğuşması nedeniyle bu geçiş sürecinin "çok sarsıntılı" olabileceği uyarısında bulundu.
Tayland'ın başkentinde bulunan G20 büyük ekonomiler grubundan birkaç meslektaşı da bu hafta Asya teknoloji hisselerindeki satış dalgasının gösterdiği üzere, yapay zeka yatırımlarının temelini oluşturan iyimser kazanç beklentilerindeki ufak bir yeniden değerlendirmenin bile derin piyasa sarsıntılarına yol açmaya yeteceğini ifade etti.
Bu tartışma, politika yapıcıların aşırı küresel tasarruflardan ve sürekli olarak çok düşük seyreden enflasyondan endişe duyduğu 2008 mali krizini izleyen yıllardan bu yana çarpıcı bir zihniyet değişimine işaret ediyor.
Şu anda merkez bankacıları giderek tersi bir sorun görüyor: aşırı sermaye talebi.
Reuters'a konuşan ECB politika yapıcılarından Martins Kazaks, "Küresel bir para savaşı var" diyerek, "Yapay zekaya yapılan yatırım, paranın maliyetini yukarı çeken kilit faktörlerden biridir" dedi.
Bu baskı, Amerika Birleşik Devletleri'nden Japonya ve Almanya'ya kadar savunma, sanayi politikası ve enerji projeleri için yoğun bir şekilde borçlanan hükümetler tarafından daha da körükleniyor.
Merkez bankacıları açısından bunun anlamı, ekonomileri dengede tutmak için gereken faiz oranı seviyesinin, yani 'R-yıldız' (nötr faiz) olarak bilinen kavramın yükseliyor olabileceği ihtimalidir.
Güney Afrika Merkez Bankası Başkanı Lesetja Kganyago, "Şu anda R-yıldızını hesaplamadaki sorun, yıldızların bulutlarla kaplı olması ve bu bulutların çok kalın olmasıdır" diyerek, "R-yıldızının daha yüksek olduğunu biliyoruz ancak ne kadar yüksek olduğunu bilmiyoruz" şeklinde konuştu.
Daha yüksek bir nötr oran, aynı faiz oranı seviyesinin eskiden düşünüldüğünden daha az kısıtlayıcı olduğu anlamına gelir.
İngiltere Merkez Bankası Başekonomisti Huw Pill, "Belki de faizler ortalama olarak biraz daha yüksek olacak" dedi.
Japonya Merkez Bankası (BoJ), yatırım odaklı fiyat baskılarının daha geniş tabanlı ve kalıcı hale geldiğini savunarak, yapay zeka bağlantılı talebi son faiz artırımlarının arkasındaki bir faktör olarak çoktan gösterdi.
Ekonomistler, İngiltere Merkez Bankası'nın 5 Kasım'daki bir sonraki toplantısında faiz artırmasını bekliyor. ECB ve Fed Eylül ayında faiz artırımlarına giderken, piyasalar her iki kurumun da Aralık ayında yeni bir hamle yapacağını fiyatladı.
Yapısal olarak daha yüksek borçlanma maliyeti olasılığı, faiz oranlarının sıfıra yakın seyrettiği yıllarda büyük borçlar biriktiren hükümetler için bir meydan okuma oluşturuyor.
Küresel çapta devlet tahvili getirileri yükseldi ve son haftalarda bazıları küresel finans krizinden bu yana görülmeyen seviyelere ulaştı.
Avro bölgesi