İklim değişikliğiyle ilgili yargı kararlarında bilimin rolü ne olmalıdır? Ve mahkemelerin sorumlulukları değerlendirmesi, zararları tanıması ve onarım, azaltım veya uyum önlemlerini belirlemesi için gereken kanıtları kim üretmektedir?
Bu sorular, 23 Eylül'de New York'ta, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu haftasında Columbia Hukuk Fakültesi'nde düzenlenen "Dünyada İklim Davalarının Geleceği ve Brezilya İçin En İyi Uygulamalar" adlı etkinlikteki katılımıma yön verdi. Özel bir yan etkinlik olarak düzenlenen buluşma, dünyada iklim davalarının ilerleyişini ve Brezilya'da bu gündemin geliştirilmesine katkı sağlayabilecek deneyimleri tartışmak üzere araştırmacıları ve hukukçuları bir araya getirdi.
Panel sırasında, nitelikli iklim davalarının mahkemelere ulaşmadan önce başladığını savundum: Laboratuvarlarda, araştırma istasyonlarında, arazi çalışmalarında ve bilimsel değerlendirmeye tabi tutulan sürekli veri üretiminde.
Yargı erkinin iklim değişikliğinin yol açtığı zararları nasıl analiz etmesi gerektiği tartışılırken, bu yargılamayı mümkün kılan kanıtların kimler tarafından üretildiğini de sormak gerekiyor.
Nedensellik, sorumlulukların atfedilmesi, emisyonların azaltılması veya iklim planlarının uygunluğu hakkındaki kararlar, sunulan verilerin kalitesine bağlıdır. Bir mahkeme, emrine verilen bilimsel altyapı kadar titiz olacaktır.
Üniversitenin iklim davalarıyla bağlandığı nokta tam olarak burasıdır. Araştırma kurumları, profesyonel yetiştirmenin ve bilgi üretmenin ötesinde; idari ve adli kararların dayanağını oluşturabilecek veri, analiz yöntemleri, emisyon envanterleri, izleme sistemleri ve atıf çalışmaları sağlayabilir. Dolayısıyla Adalet'in giderek karmaşıklaşan çevre çatışmalarıyla başa çıkabilmek için ihtiyaç duyduğu kanıt altyapısının bir kısmını inşa edebilirler.
Temellendirilmiş kararlar gerektiren bir acil durum
Bu tartışma, iklim krizinin kötüleşmesi karşısında daha da acil bir hal almıştır. Atmosferdeki karbondioksit konsantrasyonu, sanayi öncesi dönemde kaydedilen seviyenin yaklaşık %151'i olan milyonda 480 parça sınırına ulaşmıştır. Dünya Meteoroloji Örgütü, 2024 yılını kaydedilen en sıcak yıl ve küresel ortalama sıcaklığın sanayi öncesi döneme göre 1,5°C'yi aştığı ilk takvim yılı olarak teyit etmiştir.
Bu, teknik olarak Paris Anlaşması tarafından belirlenen uzun vadeli sınırın kesin olarak aşıldığı anlamına gelmez. Ancak veri, devam eden dönüşümlerin hızı ve boyutu konusunda açık bir uyarı teşkil etmektedir.
Brezilya'da iklim acil durumu uzak bir projeksiyon olmaktan çıkmıştır. Rio Grande do Sul'daki sel felaketlerinde, Amazon ve diğer biyomları vuran yangınlarda, uzun süreli kuraklıklarda, sıcak hava dalgalarında ve şehirleri, ekosistemleri ve savunmasız nüfusları etkileyen farklı aşırı olaylarda kendini göstermektedir. Kaliforniya'da kaydedilen büyük yangınlar gibi benzer olaylar, krizin sınırları aştığını ve iş birliği ile güvenilir bilgiye dayalı yanıtlar gerektirdiğini göstermektedir.
Bu tablo karşısında, yargı kararları da dahil olmak üzere kötü temellendirilmiş iklim kararları toplum için yüksek maliyetlere yol açabilir. Bilim, iklim davalarının tali bir unsuru olarak değerlendirilemez. Bilim; davranışlar, emisyonlar ve zararlar arasında ilişkiler kurmanın; azaltım ve uyum politikalarının yeterliliğini değerlendirmenin bir koşuludur.