Yapay zekâ (YZ), onlarca yıldır bilim dünyasına meydan okuyan problemleri çözebilir mi? Bu soru, teknolojideki hızla yaşanan gelişmelerin ortasında dünya genelindeki akademisyenler ve araştırmacılar arasında giderek daha fazla önem kazanıyor. İnsan Matematiği Derneği'ne (AHM) göre, çok uzakta olmayan bir geçmişte OpenAI, "büyük yankı uyandıran bir dizi matematiksel sorunun çözümünü içeren" 700'den fazla dosya yayınladı. Bu senaryo yalnızca matematiği değil; olasılık, istatistik, ekonomi, yüksek enerjiler, kütçekim, kozmoloji ve kuantum fiziği gibi farklı bilimsel disiplinleri de zorluklarla karşı karşıya bırakıyor. MIT'de bilgisayar ve yapay zekâ uzmanı olan Neil Thompson'ın gerçekleştirdiği bir araştırma da bunu gösteriyor. Thompson, Wired'a yaptığı açıklamada, "Birkaç yıl içinde, yapay zekânın bu konuları çözme kapasitesi açısından birçok teorik meselenin tamamen değişmesini bekliyoruz" dedi.
Araştırma detaylı olarak incelendiğinde; 2024'ün ortaları ile 2026'nın ortaları arasında en iyi YZ modellerinin bu alanlardaki teorik problemleri doğru çözme oranının yaklaşık %2'den %35 civarına yükseldiği belirtiliyor. Çalışmanın detayları: Thompson araştırmayı, doktora öğrencisi Gabriel Manso ve araştırmacı bilim insanı Claudio Mayrink Verdun ile birlikte yürüttü. Yazarlar, Aralık 2025 ile Mayıs 2026 arasında yayınlanan bilimsel makalelerde yer alan problemleri seçtiler ve ardından OpenAI'ın farklı modellerinin —o1, o3, GPT-5, GPT-5.1, GPT-5.4 ve GPT-5.5— bunları çözüp çözemeyeceğini değerlendirdiler.
Modellerin problemleri kendi başlarına çözmesini garanti etmek için araştırmacılar, çözümleri GPT-5.5 ve önceki sürümlerinin eğitim kesintisi tarihinden sonra yayınlanan makaleleri seçtiler. Böylece sistemlerin, eğitimleri sırasında zaten içselleştirmiş oldukları bildik aşina yanıtlarına dayanamayacaklarından emin oldular. Ekip ayrıca, olası çözümleri çevrim içi olarak aramalarını engellemek için internet erişimini de bloke etti. Çalışma sınırlı sayıda disiplini kapsasa da, sonuçlar bugün matematikte gözlemlenen etkinin diğer bilimsel araştırma alanlarına da ulaşılabileceğini ortaya koydu.
Bu bağlamda, yapay zekâ alanında uzmanlaşmış araştırmacılar, bu teknolojinin bilime uygulanan kullanım alanlarını keşfetmek için yeni laboratuvarlar kurma kararı aldı. Yapay zekânın teorisyenlerin problem çözme ihtiyacını azaltabileceği belirtilse de bilim insanları, uzman müdahalesinin vazgeçilmez olmaya devam edeceğini vurguluyor. Manso, "Noktaları birleştirecek iyi fikirler üreten insanlara hâlâ ihtiyacımız olacak" diyerek, karmaşık problemler karşısında "yapay zekânın hatalar yapmasının mümkün olduğunu" ekledi. Thompson ise durumu şu sözlerle derinleştirdi: "Yapılan işi doğrulamanın yollarına da ihtiyac()
Bilim topluluğunun direnci: Teknoloji devlerinin bu disiplinler üzerine nüfuz etmesi, akademisyenler ve araştırmacılar arasında hoşnutsuzluğa da yol açtı ve onların eylemlerini sorgulayan örgütlerin kurulmasını tetikledi. İnsan Matematiği Derneği, tam da bu motivasyonla, matematiği "yapay zekâ tehdidine karşı insani bir faaliyet" olarak korumanın bir yolu olarak ortaya çıktı.