Güçlü bir Azerbaycan Türkiye için ne anlama geliyor?: Eşit haklara sahip bir müttefik mi, yoksa her kararını önceden koordine etmesi gereken bir taraf mı? Azerbaycan'da okul kıyafetleri etrafında Türkiye medyasında ve sosyal medya segmentinde başlatılan tartışmalar, aslında bu soruyu da gündeme getirdi. Yaklaşık 25 yıl önce Türk bir diplomatla yaptığımız sohbet sırasında şöyle demişti: "Azerbaycan bizim kardeş ülkemizdir. Biz Azerbaycan'ın Türkiye'nin omuzlarına yük olmasını istemiyoruz. Türkiye ile omuz omuza verip birlikte ilerleyecek kadar güçlü bir Azerbaycan görmek istiyoruz."
O zamanlar Azerbaycan savaşın ağır sonuçlarını yaşayan, toprakları işgal altında olan, ekonomik imkanları bugünkü seviyesinin çok gerisinde kalan genç bağımsız bir devlet idi. Bugün ise o diplomatın tasvir ettiği Azerbaycan artık bir gerçekliktir.
Azerbaycan Türkiye'ye büyük yatırımlar yapan, ortak enerji ve ulaştırma projelerinde sorumluluk üstlenen, zor günde kardeş ülkenin yanında duran bir devlettir. Kahramanmaraş'ta depremin ardından oluşturulan "Azerbaycan" mahallesi bu münasebetin somut bir örneğidir. Burada kardeşlik sadece siyasi beyannamede değil, insanların yeniden kurulan hayatında ifade bulmaktadır.
Azerbaycan uluslararası platformlarda Türkiye'nin pozisyonunu savunurken de aynı yaklaşımdan hareket etmektedir. Cumhurbaşkanı İlham Əliyev'in "Türkiye burada yok, ama ben buradayım" sözlerinin akıllarda kalması tesadüfi değildir. Bu, ilişkilerin tek taraflı destek üzerine kurulmadığını gösteren siyasi bir duruş idi.
Şuşa Beyannamesi ile müttefiklik seviyesine yükselen ilişkilerin mantığı da budur: Birbirinin imkanlarını artıran, güvenliğine ve geleceğine katkıda bulunan iki bağımsız devlet.
İşte tam da bu yüzden Azerbaycan'a dışarıdan yol göstermeye, iç kararlarından dolayı hesap vermesini talep etmeye çalışmak haklı bir soru doğuruyor: Güçlü bir Azerbaycan arzulayanlar onun bağımsız iradesini de kabul etmeye hazırlar mı?
Okul Kıyafetinden Siyasi Baskıya
Azerbaycan okullarındaki kılık kıyafet kurallarıyla ilgili tartışmalar, Türkiye'deki bazı siyasi figürlerin ve medya çevrelerinin açıklamalarında eğitim konusunun sınırlarını aşmıştır. Türkiye Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral'ın ve bazı AKP temsilcilerinin tepkileri, meselenin sadece anonim sosyal medya hesaplarının polemiğinden ibaret olmadığını göstermektedir.
Ancak münferit siyasi figürlerin duruşu ile Türkiye devletinin veya tüm Türk toplumunun duruşu arasında eşitlik işareti koymak da doğru olmaz. Aksine, sosyal ağlarda bu yaklaşımı eleştiren ve Azerbaycan'ın iç işlerine saygı gösterilmesini talep eden paylaşımlar da mevcuttur.
Tartışmanın sorunlu tarafı, somut bir okul kuralına karşı takınılan tavrın, Azerbaycan'ın genel siyasi çizgisine karşı bir tavırla ikame edilmesidir. Giyim meselesinden başlayan söze ülkenin dış ortakları, Karabağ savaşı ve mezhep farklılıkları dahil edilmektedir.
Bu konuların aynı tartışmada birleştirilmesi, bazı katılımcılar için meselenin artık eğitimle ilgili olmadığını göstermektedir. Azerbaycan'ın hangi kararları alması gerektiği, kimlerle işbirliği yapması icap ettiği ve hangi siyasi beklentilere uygun davranması lazım geldiği tartışılmaktadır.
Tam da bu noktada fikir beyan etmek ile karşı tarafa kendi iradesini kabul ettirme çabası arasındaki sınır ortaya çıkmaktadır.
Türkiye'nin Kendisinden Gelen İtiraz
"X" platformunda İlay Aksoy'un paylaşımında yer alan ifade doğrudan bu sınırı dile getirmektedir: "Görünürde AKP, Azerbaycan'ı kendi arka bahçesi olarak görüyor."
Bu, paylaşımın yazarının yaptığı siyasi bir değerlendirmedir. Ancak onun gündeme getirdiği mesele daha geniştir: Azerbaycan ile eşit haklara sahip bir devlet olarak mı konuşuluyor, yoksa ondan birilerinin isteklerine uygun davranması mı bekleniyor?