Avrupa Birliği'nde büyük bir infial yaratan olay, 2023 yılında dönemin Başbakanı Viktor Orbán'ın çıkardığı bir kararnameyle Macaristan'da hüküm giymiş 2.000'den fazla yabancı insan kaçakçısını erken tahliye etmesiyle gerçekleşmişti. Budapeşte hükümeti bu önlemle öncelikle aşırı derecede dolup taşan Macaristan cezaevlerini biraz olsun rahatlatmak istemişti. AB Komisyonu ise bunu AB hukukunun bir ihlali olarak değerlendirmişti. Şimdi ise Avrupa Adalet Divanı kararını açıkladı.
AİD, AB Komisyonu'nun açtığı davasını haklı bularak Perşembe günü yaptığı açıklamada, kararının gerekçesini temel olarak aslen verilen hapis cezalarının fiilen infaz edilmemiş olmasına dayandırdı: Hapsin yerini esasen ülkeyi terk etme yükümlülüğü almıştı. Mahkeme, böylesi bir yaptırımın ne etkili ne de yeterince caydırıcı olduğunu, çünkü potansiyel suçluların yakalanmaları durumunda Macaristan'dan en kötü ihtimalle sınır dışı edilmeyi ve haklarına süreli bir ülkeye giriş yasağı getirilmesini hesaba katabildiklerini belirtti.
Şimdilik para cezası verilmedi
Hakimlere göre bu düzenleme ayrıca orantılılık ilkesini de ihlal ediyordu: Hapsin dönüştürülmesi ve tahliyeler, suçun somut koşulları veya hükümlünün kişisel durumu bireysel olarak incelenmeksizin otomatik olarak gerçekleşmişti. Süresi asıl verilen hapis cezasına denk gelen bir ülkeye giriş yasağı da bu eksik bireysel incelemenin yerini tutmaya yetmezdi. Mahkeme açısından özellikle ağır basan husus, düzenlemenin, AB hukukunun ağırlaştırıcı durumlarda -örneğin çete halinde işleme, çıkar sağlama veya kaçırılanların hayatını tehlikeye atma durumlarında- en az sekiz yıllık bir üst sınır öngören suç tiplerini de kapsamasıydı.
Macaristan şimdi AB hukuku ihlaline son vermek için gerekli adımları atmak zorunda. Mahkeme şimdilik herhangi bir para cezası vermedi. AB Komisyonu, Macaristan'ın kararı yeterince uygulamadığını tespit ederse, mali yaptırımları beraberinde getirebilecek yeni bir süreç başlatabilir.
Bu bağlamda ilginç olan, asıl düzenlemenin 2025 yılında hâlâ Orbán yönetimindeyken yürürlükten kaldırılmış olmasıdır. Ancak ilgili kişilerin kendi lehlerine kullanabileceği bir yasal boşluk kalmaya devam etti. Macar haber portalı "HVG"nin aktardığına göre, belirli yabancı şüpheliler hakkındaki ceza yargılamaları belirli koşullar altında geçici olarak askıya alınabiliyor: Suçlarını itiraf etmeleri, koşullar hakkında bilgi vermeleri ve 72 saat içinde Macaristan'ı terk etmeleri gerekiyor. Başbakan Péter Magyar liderliğindeki yeni hükümet bu imkânı ortadan kaldırmayı ve böylece yabancı insan kaçakçılarının normal bir ceza yargılamasıyla karşılaşmadan ülkeyi terk etmelerini engellemeyi amaçlıyor.
Göç nedeniyle AB ile sürekli gerilim halinde
2015 sığınmacı krizinin zirve noktasında Macaristan, aynı zamanda AB'nin dış sınırı olan Sırbistan sınırını 175 kilometre uzunluğunda ve dört metre yüksekliğinde dikenli bir tel örgüyle kapatmıştı. Bu hamle Macaristan'ın göç politikasında tek başına hareket etmesinin başlangıcı oldu. Budapeşte hükümeti, izlediği kısıtlayıcı sığınma politikası nedeniyle yıllardır AB Komisyonu ile çatışma halinde. Avrupa Adalet Divanı (AİD) 2024 yılında ülkeyi, AB sığınma hukukunun defalarca ihlal edilmesi nedeniyle ağır bir para cezasına mahkum etmişti: Tek seferlik 200 milyon euro ve gecikilen her gün için bir milyon euro.
Mahkeme özellikle sığınma başvurularının fiilen engellenmesini ve hukuka aykırı tutuklamaları eleştirmişti.