1550 yılında İtalyan yazar Antonfrancesco Doni şöyle bir şikayette bulunmuştu: Öyle çok kitap vardı ki artık başlıklarını okumaya bile vakit kalmıyordu. Aynı dönemde Jean Calvin, kitapları okuyucunun içinde kaybolabileceği bir ormana benzetiyordu. Neredeyse beş asır sonra, elinde cep telefonu olan herkes bu hissi çok iyi bilmektedir. Kitapları yayınlar, videolar ve mesajlarla değiştirdiğinizde, 1550 yılının şikayeti 2026 yılının teşhisi haline gelmektedir.
Avrupa'nın o ormana nasıl ulaştığını anlamakta fayda var, çünkü bizler şu anda çok daha yüksek bir hızla aynısının içine giriyoruz.
Gutenberg'den önce, tüm Avrupa kıtasında yaklaşık 30 bin kitap olduğu tahmin edilmektedir. Her biri aylarca elle kopyalanır ve birçok maaşa denk bir fiyata mal olurdu. Kitap kıt olduğu için değerliydi. Sonra 1450 civarında hareketli tip matbaa makinesi geldi ve sadece 50 yıl içinde Avrupa 20 milyondan fazla cilt üretti. Sonraki yüzyılda ise bu rakam 150 ila 200 milyon arasındaydı. Birkaç nesil içinde bin katına varan bir çoğalma yaşandı.
Sorunun nasıl bir evrim geçirdiğine dikkat edin. Bin yıl boyunca zorluk, bilgiye ulaşmaktı: Bilgi nadir, pahalı ve kilit altındaydı. Birkaç on yıl içinde zorluk tam tersine döndü: Aşırı bolluk arasından neyin dikkati hak ettiğini seçmek. Kıtlık taraf değiştirdi. Ve kıtlık taraf değiştirdiğinde, değer de onunla birlikte yer değiştirdi. Değer, herhangi bir atölyenin üretebildiği kitap nesnesinde olmaktan çıkıp, nadir kalmaya devam eden unsurlara kaydı; neyin okunacağına dair kriter, yazanın itibarı ve giderek dolan bir rafta okuyucunun zamanını hak eden eser.
Yapısal olarak yapay zekâ, içerikle ilgili bu süreci tarihte benzeri görülmemiş bir ölçekte ve hızda henüz tekrarlamıştır. Metin, görüntü, video, ses: Dün ana kadar ekip, zaman ve bütçe gerektiren her şey bugün dakikalar içinde, sıfıra yakın bir maliyetle üretilmektedir. Calvin'in ormanı, gece gündüz kendi kendine büyüyen sonsuz bir vahşi ormana dönüştü.
Bunun karşısında birçok şirket yanlış sonuca varmaktadır. Mantıkları şudur: Eğer üretim ucuzladıysa, herkesten çok üretelim. Daha fazla yayın, daha fazla video, daha fazla görünürlük, daha fazla hacim. Bu anlaşılabilir ancak baştan kaybedilmiş bir yarıştır, çünkü tam da değerini yitirmiş olan şeyi optimize etmektedir. Tüm rakipler aynı bolluğa erişebildiğinde, hacim kimseyi farklı kılmaz. Bu durum 1600'lerde kitap üretmek için yarışmaya benzer: O aşamada kitap artık bir avantaj değil, sadece manzaraydı.
Tarih, değerin nereye kaçtığını göstermektedir, çünkü değer her zaman aynı yöne göç eder: Yeni teknolojinin ucuzlatamadığı şeye. Ve yapay zekânın ucuzlatamadığı şey, tam olarak birinin önemsemesini sağlayan unsurdur.
El yapımı bir hediyenin aceleyle satın alınandan neden daha değerli olduğunu veya en sevilen bir filmin insanı neden bütün hayatı boyunca takip ettiğini düşünün. Bu, uygulamanın teknik kalitesi değildir. Orada birinin var olduğu algısıdır: Bir niyet, bir özen, gerçek bir deneyim, hiçbir şeye benzemeyen kendine has bir ses. Yaratanın varlığını fark ettiğimizde yaratımları önemseriz. Bu algı ölçeklenebilir şekilde üretilemez, rakipten kopyalanamaz ve gelecek ay daha ucuza mal edilemez.
İş insanı için bunun karşılığı çok nettir ve yönetim anlayışındaki soruyu değiştirir. Kıtlık çağının sorusu şuydu: Ne kadar içerik üretebiliriz? Bolluk çağının sorusu ise şudur: Ürettiğimiz her şeyin arasından, biri bu vahşi ormanın ortasında neden bizi seçsin? Bütün seslerin istatistiki ortalamasını değil, bizim sesimizi ne taşıyor? Bir müşterinin sonuna kadar okuyacağı şey nedir?