Nepal, ağustos ayındaki ölümcül ani sel de dahil olmak üzere altı hafta içinde üç felaket atlattı; bu durum, muson yağmurlarının halihazırda sık sık yıkıma yol açtığı ülkede bu yılı en ölümcül yıllardan biri haline getirdi. Uzmanlar iklim değişikliğinin durumu daha da kötüleştirdiğinden uyarıyor.
Nepal-Tibet sınırına yakın bölgede 26 Ağustos'ta Bhotekoshi ve Trishuli nehirlerinde su akışını başlatan kaya-buz çığı 1.450'den fazla kişinin ölümüne yol açarken, yaklaşık 6.000 kişi de hala kayıp. Bu olayın ardından eylül ayı sonlarında Mustang bölgesinde bir dağın parçasının bir nehre çökmesi sonucu büyük bir heyelan meydana geldi.
Ve pazar günü, orta Nepal'in Gorkha bölgesinde Budhi Gandaki Nehri'ni (aşağı akışta Trishuli ile birleşen) su altında bırakan bir başka kaya-buz çığı daha yaşandı; beton benzeri çamur akıntısı evleri, köprüleri ve yürüyüş patikalarını yuttu, ancak herhangi bir can kaybı bildirilmedi.
Olayları yakından takip eden Kanada'daki Saskatchewan Üniversitesi Hidroloji Merkezi Direktörü John Pomeroy, "Nepal'de aynı yıl içinde, yakın yerlerde iki benzer olayın yaşanması eşi benzeri görülmemiş bir durumdur" dedi.
"İklim değişikliği bu felaketleri doğrudan tetiklemese de donmuş toprağın çözülmesi, buzulların erimesi, hızlı kar erimesi ve yağmur nedeniyle donmuş materyallerin kayganlaşmasının artması yüksek dağları istikrarsızlaştırdı ve bu olayların oluşmasına olanak tanıyan ön koşulları yarattı."
Hollywood kıyamet filmlerini andıran manzaralar sunan Nepal'in felaket döngüsü bu yıl küresel manşetlere çıktı, ancak aynı yerler yıllar boyunca tekrarlanan sel ve heyelanlar yaşadı.
Ağustos ayındaki sellerden önce, Rasuwa'daki sınır bölgesi, süper buzul gölünün patlamasının ardından Temmuz 2025'te sular altında kalmış ve en az dokuz kişi hayatını kaybetmişti. Kuzey-merkezdeki Manang bölgesindeki Chame geçen ay ve 2021'de benzer sel ve heyelanlar yaşamıştı ve bu tür olaylar her ikisi de Tibet sınırına yakın olan Mustang ve Humla bölgelerinde döngüsel hale geldi.
Katmandu merkezli Uluslararası Entegre Dağ Geliştirme Merkezi'nden jeolog Sudan Bikash Maharjan, ekibinin yaptığı analizin Koshi, Gandaki ve Karnali nehir havzalarında 2010 ile 2019 yılları arasında yalnızca 11 buzul gölü patlama taşkını (GLOF) kaydedildiğini gösterdiğini söyledi. Ancak 2020-2025 döneminde bu tür yedi olay meydana geldi, bu da önümüzdeki yıllarda daha fazlasının yaşanacağına işaret ediyor.
"Modeller farklı, ancak zincirleme etkiler bu felaketleri daha da büyütiyor" dedi. "Bu tür olaylar eskiye kıyasla artıyor ve bu durum yıllık bir olağan duruma gelebilir."
Küresel uyarı İklim bilimcilere göre dağlık bölgelerdeki yağmurlar daha sık ve şiddetli bir şekilde gerçekleştiğinden, Nepal'de yaşananlar tüm dünyaya bir uyarı niteliği taşıyor.
Pomeroy, donmuş toprakların çözülmesi, hızlı kar ve buzul erimesinden kaynaklanan felaketlerin dünya çapındaki dağlık bölgelerde artmakta olduğunu belirtti.
Amerika Birleşik Devletleri, İsviçre ve Kanada gibi ülkelerin de benzer sorunlar yaşadığını ve bunun bu ülkeleri gelişmiş erken uyarı ve hidrolojik tahmin sistemleri geliştirmeye yönelttiğini ekleyen Pomeroy, Nepal, Hindistan, Çin, Orta Asya ve And Dağları ülkelerinde GLOF olaylarının daha sık yaşandığına dikkat çekti.
"Bu küresel olarak yayılan bir sorun" dedi. "Yüksek dağ bölgeleri genellikle yoksul, altyapı hizmetlerinden mahrum, yerli halkların yaşadığı, uluslararası sınırlarla bölünmüş, seyrek ölçüm ve izlemeye tabi ve karar alma merkezlerinden uzak bölgelerdir. Bu durum, onları son aylarda Nepal'in başına gelenler gibi felaketlere karşı özellikle savunmasız kılmaktadır."