Lagos, Nijerya – İsrailliler 27 Ekim'de sandık başına gitmeye hazırlanırken, Pretoria'dan Rabat'a kadar Afrika hükümetleri, seçim sonuçlarının kendi dış ve iç politikaları için ne anlama gelebileceğini tartıyor.
Gazze'deki savaş kıta genelinde derin görüş ayrılıklarını gün yüzüne çıkardı; bazı hükümetler İsrail'e karşı diplomatik önlemler alırken, diğerleri ticari ve güvenlik bağlarını sürdürüyor.
Son kamuoyu yoklamaları, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun Likud partisi ve liderlik ettiği aşırı sağcı koalisyon ile Yahudi liderliğindeki muhalefet partileri bloğu arasında başa baş bir yarış olduğunu gösteriyor.
120 sandalyeli Knesset'te çoğunluk için gereken 61 sandalyeyi hiçbir tarafın kazanamayacağı tahmin edilirken, seçimin ardından uzun sürecek koalisyon görüşmelerinin yapılması bekleniyor.
Bir sonraki hükümetin Gazze'ye ve Filistin meselesine yaklaşımı, İsrail'in kıta genelindeki ortaklıklarını koruma ve genişletme çabalarını etkileyebilir.
İsrail'in Afrika'daki ilişkileri birbiriyle yarışan öncelikler tarafından şekillendiriliyor. Gazze savaşı birçok ülkede diplomatik baskıyı ve kamuoyu muhalefetini artırırken, güvenlik ihtiyaçları, ticari çıkarlar ve uzun süredir devam eden ikili ortaklıklar hükümet kararlarını etkilemeye devam ediyor.
Savaşın Ekim 2023'te başlamasından bu yana Güney Afrika, Afrika'da İsrail'in en sesli eleştirmenlerinden biri olarak öne çıktı. Hükümeti, İsrail hakkında Uluslararası Adalet Divanı'nda (UAD) 1948 Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiği iddiasıyla dava açtı. İsrail iddiaları reddediyor. Mahkemenin 2024 yılındaki, İsrail'e soykırım eylemlerini önlemek için adım atması yönündeki talimatını da içeren geçici tedbirleri, soykırımın gerçekleşip gerçekleşmediğine dair nihai bir karar niteliği taşımıyor.
Kasım 2023'te Güney Afrika Ulusal Meclisi, hükümete İsrail büyükelçiliğini kapatması ve diplomatik ilişkileri askıya alması çağrısında bulunan bir önergeyi kabul etti. Önerge tek başına bu önlemleri hayata geçirmedi, ancak İsrail'in askeri kampanyasına yönelik siyasi muhalefetin gücünü gözler önüne serdi.
Diğer Afrika hükümetleri, tek bir kıtasal tutum sergilemek yerine ulusal siyasi öncelikleri ve dış politika hesaplamalarını yansıtan farklı yaklaşımlar benimsemiştir.
Çad, Kasım 2023'te İsrail büyükelçisini geri çağırırken, bazı ülkeler Gazze'deki askeri operasyonlara yöneltilen eleştirilere rağmen ilişkilerini sürdürdü.
Fas ise zıt bir örnek teşkil ediyor. Rabat, Washington'un Fas'ın Batı Sahra üzerindeki egemenliğini tanımasına bağlı olan ve ABD destekli bir anlaşma kapsamında 2020 yılında İsrail ile ilişkilerini yeniden kurdu. Normalleşmeye karşı çıkan halk gösterilerine rağmen Rabat, daha yakın ilişkiler kurmaya devam etti.
16 Eylül'de İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar ve Fas Dışişleri Bakanı Nasır Burita, ABD'nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Mike Waltz'ın ev sahipliğinde New York'ta düzenlenen üçlü bir zirvede bir araya geldi. Üç ülke, diplomatik ilişkileri yükseltme, mevcut misyonlarını büyükelçilik seviyesine çıkarma ve büyükelçi atama planlarını yeniden teyit etti.
Ayrıca bu yılın sonuna kadar yatırım koruma ve çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarını sonuçlandırma, uçuşları Fas havayollarını da kapsayacak şekilde genişletme ve önümüzdeki aylarda karşılıklı üst düzey ziyaretler düzenleme konusunda mutabakata vardılar. Bu açıklamalar, değişikliklerin halihazırda hayata geçirildiğinin değil, taahhüt edildiğinin göstergesi oldu.
İbadan Üniversitesi uluslararası ilişkiler doçenti Idowu Johnson'a göre, Afrika devletlerinin kendi içindeki çeşitliliği, İsrail'in seçimlerine verilecek tek tip bir yanıtı öngörmeyi zorlaştırıyor.
"Afrika'nın heterojen yapısı, bireysel devletlerin ilişkileri ele alış biçimini belirlemektedir..."