Girit ile Kıbrıs arasındaki elektrik ara bağlantı hattının döşenmesi öncesinde yürütülecek araştırmaların yeniden başlatılmasına yönelik NAVTEX ilan edilmesine giden süreç, Fransız NEXANS şirketinin Yunanistan Dışişleri Bakanlığına resmi başvuruda bulunmasıyla başladı. Söz konusu araştırmalar, Paris'in son haftalarda Türkiye ile varmaya çalıştığı mutabakatın, çalışmaların engelsiz bir şekilde ilerlemesine imkan tanıyıp tanımayacağını sahada test edecek.
Başvuru, projenin Yunan çıkarlarını ilgilendirmesi nedeniyle Fransa büyükelçiliği tarafından değil, doğrudan NEXANS tarafından yapıldı. Bu durum, NAVTEX ilan edilmesinin ve araştırmalara yetki verilmesinin önünü açıyor. Dışişleri Bakanlığı D1 Müdürlüğü'ne sunulan başvuru, Deniz Araştırma İzinleri Verilmesi Komitelerarası Komitesi (EXAETH) tarafından incelenecek ve komisyon, nihai kararı verecek olan Dışişleri Bakanı Yorgo Gerapetritis'e tavsiye sunacak. Ardından talep, araştırma gemisinin güzergah koordinatlarını içeren ilgili duyurunun yayımlanması için Yunanistan Deniz Kuvvetleri Hidrografi Servisi'ne iletilecek.
Edinilen bilgilere göre süreç en az iki hafta sürecek; bu da çalışmaların ekim ayı sonundan itibaren başlayabileceği anlamına geliyor.
Buna paralel olarak, Yunan bayraklı eşdeğer bir geminin bulunmaması nedeniyle, Fransa bayraklı ABEILLE MARENGO gemisinin projeyi üstlenmesine izin verilmesi için Yunan Sahil Güvenliği'ne muafiyet başvurusunda bulunularak öngörülen prosedür başlatıldı.
Muafiyet başvurusu, Sahil Güvenlik'in yetki alanındaki deniz bölgelerini kapsadığı için ulusal kara suları içindeki araştırmalara atıfta bulunuyor. Başvuruda ayrıca, daha önceki izinlerin dayandığı ilgili belgelerde belirtildiği üzere, şu an için "önerilen kablo güzergahı ve hizalamasına ilişkin genel prosedürde başka bir değişiklik olmadığı" ifade ediliyor. Çalışmaların, daha fazla uzatılma ihtimaliyle birlikte 31 Aralık 2026'ya kadar yetkilendirilmiş süre zarfında gerçekleştirileceği ayrıca belirtiliyor.
Muafiyet başvurusu, çalışmaları NEXANS SA yüklenicisinden devralan Next Geosolution Europe SA tarafından yapıldı. Başvuru, Girit'in Kandiye bölgesindeki Korakia deniz alanı ile Kıbrıs deniz alanı arasında “okyanusografik ve batimetrik çalışmaları içeren gerekli ön su altı araştırmasını” kapsıyor.
Edinilen bilgilere göre, Büyük Deniz Ara Bağlantısı (GSI) arkasındaki operasyonel ekip başvuruyu sunmaya hazırdı ve NAVTEX yayımlanabilmesi için yeşil ışık bekliyordu. Amaç, Fransa tarafının öncülük ettiği kulis arkası diplomatik istişarelerin tamamlanmasını ve Türkiye'nin araştırmalara yeni engeller çıkarmayacağının güvence altına alınmasını sağlamaktı.
Ancak Atina, Fransızların Türk muhataplarıyla tam olarak ne görüştüğünü veya Yunanistan'ın pozisyonlarını korurken Türkiye için de kabul edilebilir bir formül bulunup bulunmadığını resmi olarak bilmediğini ifade ediyor. Değerlendirmelere göre Fransız tarafı —ne ölçüde güvenilir olduğu tartışılır olsa da— uygun bir formülün bulunduğuna inanıyor ve sürecin başlatılmasına bu yüzden yeşil ışık yakıldı.
Son haftalarda birkaç farklı fikir ortaya atılmıştı. Bunlardan biri, Yunanistan'a resmi bir başvuru sunulurken, araştırma gemisinin tüm güzergahı boyunca araştırma takviminin sadece Türkiye'ye bildirilmesini öngörüyordu. Türkiye bu durumu...