Amerika Birleşik Devletleri ve İran'ın, Hürmüz Boğazı'ndan gübre taşınmasına yönelik BM destekli bir plan üzerinde haftalar içinde anlaşmaya varamamasının, Asya ve Afrika'nın bazı bölgelerinde gıda güvenliği krizine yol açabileceğini, önerilen projeyi denetleyen bir yetkili Çarşamba günü söyledi.
Birleşmiş Milletler, mart ayında gübrelerin boğazdan geçişini kolaylaştırmak için bir görev gücü kurdu. Tasarladığı mekanizmayı henüz uygulamaya koymadı, ancak BM Genel Sekreter Yardımcısı Jorge Moreira da Silva, bunun Washington ve Tahran arasında bir anlaşmaya varılmasından sonraki 7-10 gün içinde devreye sokulabileceğini belirtti.
Bangkok'ta, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası yıllık toplantıları marjında bir röportaj veren Silva, "Önümüzdeki haftalarda bu anlaşmanın sağlanması kesinlikle çok hayati. Aksi takdirde ekim sezonunu kaçıracağız" dedi.
Reuters'ın sorularına yanıt veren bir ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, ABD ordusunun boğazdan geçiş yapan binlerce ticari gemiye yardım ettiğini söyledi.
Sözcü, "Amerika Birleşik Devletleri, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerinden seyrüsefer özgürlüğünü sekteye uğratma ve küresel ekonomiyi rehin alma girişimlerine karşı kararlı adımlar atmaya devam edecektir" dedi.
Beyaz Saray ve İran'ın Bangkok Büyükelçiliği, yorum talebine derhal yanıt vermedi.
İran, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'taki saldırılarından bu yana Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü sıkılaştırmaya çalışırken, İran limanlarına yönelik kendi deniz ablukasını dayatan Washington'a baskı yapmak için bu kritik geçiş noktasını kullanıyor.
Savaş öncesinde su yolu, dünyada en yaygın kullanılan gübre olan küresel üre ticaretinin kabaca üçte birini ve deniz yoluyla taşınan kükürtün neredeyse yarısını karşılıyordu. Boğaz aynı zamanda küresel petrol tedariki için de büyük bir geçiş yolu konumunda.
Washington merkezli Uluslararası Gıda Politikası Araştırma Enstitüsü (IFPRI) geçen ay yayımladığı bir notta, çatışmanın başlamasından altı aydan fazla bir süre sonra Körfez bölgesinden gübre sevkiyatının büyük ölçüde durdurulmaya devam ettiğini belirtti.
Enstitü, haziran ortası ile temmuz ortası arasındaki ateşkes sırasında yeniden başlayan bazı sevkiyatlar içinde gübre ürünlerinin payının "ihmal edilebilir düzeyde çok az" olduğunu kaydetti.
Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) ağustos ayında yayımladığı bir rapora göre, Hürmüz'deki aksamanın devam etmesi halinde emtia fiyatları tahıllarda %81'e, yağlı tohumlarda %66'ya ve hayvansal ürünlerde %30'a varan oranlarda artabilir.
Aynı zamanda Birleşmiş Milletler Proje Hizmetleri Ofisi (UNOPS) icra direktörü olan Moreira da Silva, "Eğer o ekim sezonunu kaçırırsak, tarımın verimliliği önemli ölçüde düşecek ve fiyatlar üzerindeki etki de önemli ölçüde artacaktır" dedi.
Önerilen operasyon, gemileri kaydetmek ve güvenli geçişi koordine etmek için Umman'daki bir koordinasyon merkezini kullanacak; yükleme işlemlerini doğrulamak için Körfez limanlarında yerel yetkililerle birlikte çalışan BM gözlemcileri görev yapacak.
Moreira da Silva, Hürmüz'den günde sadece beş geminin geçişinin bile kritik ihtiyaç sahibi ülkelere gübre tedarikinin akmaya devam etmesini sağlayabileceğini söyledi.
Silva, transit geçiş sırasında gemilerin takip edileceğini ve ülkelerin bir gemi veya kargosu hakkında endişe dile getirmesi durumunda ek denetimler yapılabileceğini ekledi.
Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma çabaları tıkanmış durumda.
İran ve Amerika Birleşik Devletleri, haziran ayındaki geçici ateşkesin çökmesinden bu yana arabulucular aracılığıyla teklif alışverişinde bulundu, ancak Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma çabaları, Tahran'ın koşulları ve Washington'ın İran'ın nükleer programını baştan ele alma konusundaki ısrarı nedeniyle tıkandı.
Önerilen BM mekanizması, İran'ın nükleer programını da içerecek kapsamlı bir anlaşmaya yönelik müzakerelerle eş zamanlı olarak yürütülebilir.