Çin atasözünde denildiği gibi: "Dürüst bir hâkim bile aile meselelerini çözmekte zorlanır." Çin televizyon kanalları çiftlerin veya ebeveyn-çocuk ilişkilerinin merkezinde yer aldığı reality şovlar yayınladığında, tartışmalar neredeyse garantidir.
Kimin haklı, kimin haksız olduğu konusunda ateşli tartışmalar başlar. İzleyiciler, bir karara varmadan önce her bir yüz ifadesini mikroskobik bir detayla inceler ve her kelimeyi aşırı analiz eder.
Ancak olimpiyat madalyalı dalgıç Zhang Jiaqi ve annesi Xiao Yingjie, Hunan TV tarafından üretilen My Little One adlı reality şovda yakın zamanda göründüklerinde durum böyle değildi. Zhang, genç izleyicilerden ezici bir destek aldı.
Birçok kişi, özellikle Zhang’ın annesinin kızını sürekli olarak küçümsemesinden ve tek bir iltifat dahi bulamamasından rahatsız oldu. Ayrıca Xiao’nun, Zhang’a atıştırmalık yememesini ve soğuk içecekler içmemesini söyleyerek yaptığı sürekli kusur bulmaları da hedef aldılar. Zhang’ın odası çok dağınıktı; kedisi ise çok sorunluydu.
Zhang, 10 yaşında ilk yarışmasını kazandığını ve eve 4.000 yuanın (600 ABD Doları) üzerinde bir ödülle döndüğünü anlattı. O zamandan beri annesi kazançlarını, ikramiyelerini ve ticari gelirlerini yönetiyor. Zhang’ın kendi adına üç banka kartı var, ancak bunlara hiç sahip olamadı ve şifrelerini bilmiyor.
Okuduğum internet paylaşımlarındaki ortak noktalardan biri, Xiao’nun Zhang’a yazdığı bir mektuptu. Xiao, Zhang’ın yüksek başarılarını öven birkaç satır yazmış ve kendisini gururlandırdığını söylemişti, ancak hemen ardından sert bir şekilde çıkıştı.
Mektupta, "Birkaç kusurun var ama yine de sana güvenmeyi ve seni affetmeyi seçiyorum" deniliyor ve Zhang’ın daha az atıştırmalık yemesi, daha zayıf ve uzun olması ve daha iyi performans göstermesi gerektiği ekleniyordu.
Şov sırasında Xiao’nun davranışları Zhang’ı pek rahatsız etmişe benzemiyordu ve genç sporcu çok az duygu gösterdi. Mektup hakkında ise sadece, "Bu benim için saçmalıktan ibaret" diyerek umursamazlığını korudu ve bir tartışmaya girmedi.
İzleyiciler Xiao ile Zhang’ın ilişkisini yorumlarında analiz ediyor olsalar da, bunun birçok insanın kendi hayatlarında da hassas bir noktaya dokunduğu açıktı. Aslında bu reality TV vakası basit bir istisna değil, aksine tüm bir neslin – ebeveynleriyle sevgisiz bir ilişki içine sıkışmış Doğu Asyalı çocukların – hissettiği kolektif travmanın bir tezahürüydü.
Konfüçyüsçi ideallerin yoğun etkisi altında olan bu bölgede, çocuğun hayatı boyunca evlat sadakati vurgulanır. Ebeveynler bir şey yaptığında veya söylediğinde, bu çoğunlukla çocuğun kendi iyiliği içindir – ya da en azından öyle inanırlar.
Birçok çocuk hayır demekte zorlanır. Eğer bunu yaparlarsa, yoğun psikolojik baskıyla karşı karşıya kalırlar ve genellikle "nankör", "evlatsız" veya "vicdansız" olarak etiketlenirler. Zhang’ın hikayesinin bu kadar çok insanın içini sızlatmasının nedeni de budur. Hepimiz bunu bir zamanlar yaşadık.
Kamuoyunda ilerlemeci bir değişim yaşandığı da açık. Şov 10 yıl önce yayınlansaydı işlerin çok farklı olacağını tahmin ediyorum. O zamanlar çok daha fazla insan, "Sonuçta annen seni büyüttü" ve "Mükemmel anne diye bir şey yoktur" gibi şeyler söyleyerek Xiao’yu desteklerdi.
Bugün, yıllar süren mücadelelerin ardından, gençlerin kontrolcü ailelerinin yarattığı acıyı dile getirmesiyle birlikte insanlar daha makul hale geldi ve toplum tarafından kısıtlanmadan toksik ilişkileri fark edebiliyor.
Birkaç yıl önce, Douban adlı kültürel forumda, insanların ebeveynlerinin kendilerine ne kadar psikolojik – ve bazen fiziksel – zarar verdiğini konuşmak için bir araya geldiği "Anti-Parents" adlı bir kanalı geziyordum. Kurucular şöyle yazmıştı: "Biz karşı değiliz..."