Birleşmiş Milletler insan hakları ofisi, işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki yasa dışı İsrail yerleşimleriyle bağlantılı faaliyetlerde bulunan işletmelerin veri tabanına 61 şirketi daha ekledi.
BM, şirketlerin listeye dahil edilme gerekçelerini içeren 18 sayfalık bir raporu Cuma günü yayımladı ve toplamda 126 işletmenin değerlendirildiğini belirtti.
Yeni şirketlerin eklenmesiyle birlikte, 11 ülkede faaliyet gösteren toplam işletme sayısı 214'e ulaştı. Geçtiğimiz yıl listelenen 158 şirketten 5'i son güncellemeyle listeden çıkarıldı.
Şirketlerin çoğunluğunu İsrail merkezli işletmeler oluştururken, diğerleri Çin, Fransa, Almanya, Lüksemburg, Meksika, Hollanda, Güney Afrika, İspanya, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ta bulunuyor.
Rapor, bir şirketin veri tabanına eklenebilmesi için yasaklanmış 10 faaliyetten en az birinde yer alması gerektiğini belirtiyor.
Bu faaliyetler arasında diğerlerinin yanı sıra yerleşimlerin inşası ve genişletilmesine katkı sağlamak, gözetim ve kimlik tespiti ekipmanı tedarik etmek, bankacılık hizmetleri sunmak, hizmetler ve kamu hizmetleri sağlamak yer alıyor.
Rapor, bir şirketin veri tabanına eklenebilmesi için işgal altındaki bölgede olumsuz insan hakları etkilerine genel olarak neden olması, bunlara katkıda bulunması veya bu etkilerle doğrudan birbağlantısı olması gerektiğini belirtiyor. Kanıt standardının, şirketin yasaklanmış faaliyetlerden en az birinde yer aldığına dair makul gerekçeler bulunmasını gerektirdiğini ifade ediyor.
Bu kanıt standardı, BM'nin gerçeği araştırma organlarıyla tutarlıdır ve sanığın suçluluğunun makul şüphenin ötesinde kanıtlanmasını genellikle gerektiren bir ceza mahkemesinde beklenenden daha düşüktür.
BM, yasaklanmış faaliyetlerden bir veya daha fazlasında yer aldıkları sonucuna vardıktan sonra ilgili şirketlerle iletişime geçmektedir. Şirketlere daha sonra duruma ilişkin ek bilgi, açıklama veya güncelleme sağlamaları için 60 gün süre tanınmaktadır.
Rapor, en son değerlendirmenin ardından BM'nin 14 şirketten yanıt aldığını belirtti. İncelenen 126 şirketten kaç tanesiyle iletişime geçildiği ise net değil.
İspanyol firma Salvat Logistica ile İsrailli gayrimenkul yatırım holding şirketi Alony Hetz, veri tabanına eklenen 61 şirket arasında yer aldı.
Bu şirketler, listede halihazırda yer alan seyahat acenteleri Expedia ve Trip Advisor, ev kiralama şirketi Airbnb ve telekomünikasyon firması Motorola gibi şirketlere katıldı.
İsrail yerleşimleri uluslararası hukuka göre yasa dışıdır ve İsrail'in yaklaşık üç yıl önce Gazze'ye yönelik soykırım savaşını başlatmasından bu yana yoğun bir inceleme altında bulunmaktadır. Temmuz 2024'te Uluslararası Adalet Divanı (UAD), İsrail'in yerleşimlerini "hukuka aykırı" ilan etmiştir. Mahkeme ayrıca İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te herhangi bir yeni yerleşim kurmaması gerektiğini ve işgal altındaki Filistin topraklarından mümkün olan en kısa sürede çekilmekle yükümlü olduğunu belirtmiştir.
Bu dönüm noktası niteliğindeki karar, siyasi önemine rağmen yasal olarak bağlayıcı olmayan istişari bir görüş niteliğindeydi.