Kıdemli bir Birleşmiş Milletler yetkilisi, İran ve ABD'nin Hürmüz Boğazı'ndan gübre taşınmasına yönelik BM destekli bir plan üzerinde hızla anlaşmaya varmaması halinde Asya ve Afrika'nın bazı bölgelerinin gıda güvenliği kriziyle karşılaşabileceği konusunda uyardı.
BM Genel Sekreter Yardımcısı Jorge Moreira da Silva Çarşamba günü yaptığı açıklamada, ekim sezonu yaklaşırken iki ülkenin birkaç hafta içinde bu teklifi kabul etmesinin "kesinlikle kritik" olduğunu söyledi. Plan; küresel krizin ana girdilerinden büyük bir kısmının geleneksel olarak aktığı su yolunda gemilerin kaydedilmesine ve güvenli geçişlerinin denetlenmesine yardımcı olmak üzere Umman'da BM tarafından işletilecek bir koordinasyon merkezi kurulmasını öngörüyor.
Tayland'ın Bangkok kentinde düzenlenen Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası toplantılarının kulislerinde Reuters'a konuşan Moreira da Silva, "Eğer bu ekim sezonunu kaçırırsak, tarımsal verimlilik önemli ölçüde düşecek ve bunun fiyatlar üzerindeki etkisi katlanarak artacaktır" dedi.
Çiftçiler sıkı ekim takvimlerine göre çalışmaktadır ve en ufak bir gecikme bile verimi ciddi şekilde etkileyebilir.
ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşının başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı'ndaki trafik ciddi şekilde aksadı; İran boğazdaki gemileri hedef alırken, ABD ve İran su yolu içinde ve çevresinde karşılıklı ateş açtı.
Bu aksama, dünyanın en yaygın kullanılan azotlu gübresi olan üre ile deniz yoluyla taşınan kilit bir girdi olan kükürtün küresel tedarikini vurdu. Savaş öncesinde küresel üre sevkiyatının kabaca üçte biri ve deniz yoluyla taşınan kükürtün neredeyse yarısı boğazdan geçiyordu.
Merkezi Washington'da bulunan Uluslararası Gıda Politikası Araştırma Enstitüsü'ne göre, kriz ortasında bazı gemiler yelken açmayı başarsa da gübre ürünleri hareketli kargonun "çok ihmal edilebilir" bir payını oluşturdu.
Moreira da Silva, mart ayında hazırlanan BM destekli gübre mekanizmasının her iki tarafın da anlaşması halinde 7 ila 10 gün içinde devreye sokulabileceğini söyledi.
Plan kapsamında, BM gözlemcilerinin kargo yüklemesini doğrulamak için Körfez limanlarında yerel yetkililerle birlikte çalışacağını belirten Moreira da Silva, geçiş sırasında gemilerin takibe alınacağını ve ülkelerin bir gemi veya kargosu hakkında endişe duyması durumunda ek denetimler yapılabileceğini ifade etti. Yetkili, ABD ve İran'ın neden henüz anlaşamadığı konusunda ise bilgi vermedi.
Ayrıca, Hürmüz Boğazı'ndan günde sadece beş geminin geçişinin bile kritik ihtiyaç içindeki ülkelere gübre tedarikinin akmaya devam etmesini sağlayabileceğini ekledi.
Moreira da Silva, BM mekanizmasının boğazda seyrüsefer serbestisini yeniden tesis etmeye yönelik "kapsamlı bir anlaşma" müzakereleriyle paralel olarak çalışabileceğini söyledi.
İran ve ABD, haziran ayındaki geçici ateşkesin çökmesinden bu yana arabulucular aracılığıyla teklif alışverişinde bulunuyor. Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma çabaları, Tahran'ın koşulları ve Washington'ın İran'ın nükleer programının en baştan ele alınmasındaki ısrarı nedeniyle tıkanmış durumda.
Moreira da Silva, "Onlara söylediğimiz şey şu: Kapsamlı bir anlaşmaya yönelik görüşmelerinize devam ederken, bırakın biz çalışalım, işimizi yapalım" dedi.
Bu çağrı, gübre kıtlığının küresel gıda arzını vurabileceğine dair artan endişelerin ortasında geldi.
Mayıs ayında BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), gübre kıtlığının 2026'nın sonlarından 2027'ye kadar gıda arzını daraltabileceği ve iklim krizi veya diğer krizlerle karşı karşıya kalan ülkeleri muhtemelen çok daha sert vuracağı konusunda uyarıda bulunmuştu.
Çoğunlukla ithal gübreye bağımlı olan Güney Asya'daki çiftçiler, halihazırda fırlayan maliyetler ve gübre kıtlığı nedeniyle mücadele ediyor. Çarşamba günü İspanya'daki çiftçiler de yüksek petrol ve gübre fiyatları karşısında artan üretim maliyetlerini protesto etmek için sokaklara döküldü.