BANGKOK — Önerilen girişimi denetleyen bir yetkilinin Çarşamba günü yaptığı açıklamaya göre, Amerika Birleşik Devletleri ve İran'ın, Hürmüz Boğazı'ndan gübre taşınmasına yönelik BM destekli bir plan üzerinde haftalar içinde anlaşmaya varamaması, Asya ve Afrika'nın bazı bölgelerinde bir gıda güvenliği krizini tetikleyebilir.
Birleşmiş Milletler, gübrelerin boğazdan geçişini kolaylaştırmak için Mart ayında bir çalışma grubu kurdu. Hazırladığı mekanizmayı henüz uygulamaya koymadı; ancak BM Genel Sekreter Yardımcısı Jorge Moreira da Silva, bunun Washington ile Tahran arasında varılacak bir anlaşmadan sonraki 7-10 gün içinde devreye sokulabileceğini söyledi.
Bangkok'ta, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası yıllık toplantıları marjında bir röportaj veren Silva, "Önümüzdeki birkaç hafta içinde anlaşmaya varmak kesinlikle çok önemli. Aksi takdirde, ekim sezonunu kaçıracağız" dedi.
Beyaz Saray, ABD Dışişleri Bakanlığı ve İran'ın Bangkok Büyükelçiliği yorum talebine derhal yanıt vermedi. İran, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'taki saldırılarından bu yana Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü sıkılaştırmaya çalışarak, İran limanlarına yönelik kendi deniz ablukasını bastıran Washington'a baskı yapmak için bu kritik geçiş noktasını kullanıyor.
Savaştan önce su yolu, küresel olarak ticareti yapılan ürenin (dünyanın en yaygın kullanılan gübresi) kabaca üçte birini ve önemli bir girdi olan deniz yoluyla taşınan kükürdün neredeyse yarısını yönetiyordu. Bölge aynı zamanda küresel petrol arzı için de ana geçiş yolu niteliğinde.
Washington merkezli Uluslararası Gıda Politikası Araştırma Enstitüsü'nün geçen ay yayınladığı bir nota göre, Körfez bölgesinden gübre sevkiyatı, çatışmanın başlamasından bu yana altı aydan uzun süre geçmesine rağmen büyük ölçüde durmuş durumda. Enstitü, Haziran ortası ile Temmuz ortası arasındaki ateşkes sırasında bazı sevkiyatların yeniden başlamasında gübre ürünlerinin "ihmal edilebilir düzeyde" bir paya sahip olduğunu belirtti.
GÜNDE BEŞ GEMİ Uluslararası Ticaret Odası'nın Ağustos ayında yayınladığı bir rapora göre, Hürmüz'deki aksama devam ederse emtia fiyatları tahıllarda yüzde 81'e, yağlı tohumlarda yüzde 66'ya ve hayvansal ürünlerde yüzde 30'a varan oranlarda artabilir.
Moreira da Silva, "Eğer o ekim sezonunu kaçırırsak, tarımın üretkenliği önemli ölçüde düşecek ve fiyatlar üzerindeki etki katlanarak artacaktır" dedi. Önerilen operasyon, gemileri kaydetmek ve güvenli geçişi koordine etmek için Umman'daki bir koordinasyon merkezini kullanacak ve BM gözlemcileri kargo yüklemesini doğrulamak için Körfez limanlarındaki yerel yetkililerle birlikte çalışacak.
Moreira da Silva, Hürmüz'den günde sadece beş geminin geçişinin bile, kritik ihtiyaç içindeki ülkelere gübre tedarikinin akmaya devam etmesini sağlayabileceğini söyledi.
Silva, gemilerin transit geçişleri sırasında takip edileceğini ve ülkelerin bir gemi veya kargosu hakkında endişe dile getirmesi durumunda ek denetimlerin yapılabileceğini de sözlerine ekledi.
BİRDEN FAZLA NAKLİYE DARBOĞAZI Haziran ayındaki geçici ateşkesin çökmesinden bu yana İran ve ABD aracılar aracılığıyla teklif alışverişinde bulundu, ancak Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma çabaları, Tahran'ın şartları ve Washington'ın İran'ın nükleer programının en baştan ele alınmasındaki ısrarı nedeniyle çıkmaza girdi.
Moreira da Silva, önerilen BM mekanizmasının, kalıcı barışı ve seyrüsefer serbestliğini güvence altına almayı amaçlayan kapsamlı bir anlaşmaya yönelik müzakerelerle eş zamanlı olarak yürütülebileceğini belirtti. Her iki tarafla da görüşmeler sürerken bir anlaşmanın önündeki kesin darboğazları belirtmekten kaçınan Silva, "Onlara söylediğimiz şey şu: Kapsamlı bir anlaşmaya yönelik tartışmalarınıza devam ederken, bırakın biz çalışalım, işimizi yapalım" dedi.
Hürmüz krizinin ötesinde, kargo gemilerinin saldırıya uğradığı Karadeniz bölgesindeki kötüleşen durum...