İran savaşı, rejimi birkaç hafta içinde devirecek kısa ve sert bir operasyon olacaktı. Ancak bunun yerine ABD, kendini dünyanın enerji sistemini altüst eden bir çatışmanın içinde buldu.
Petrol ve gaz fiyatları tırmanırken, temiz enerjiye doğru belirgin bir yönelim yaşandı ve bu durum son derece tuhaf bir soruyu beraberinde getirdi: Acaba bu savaş, Başkan Donald Trump’ı -en azından küresel sahnada- kazara bir iklim başkanı yapabilir mi?
Eğer öyle olursa, bu büyük bir ironi olurdu. Trump, iklim inkârcılarının başıdır. Küresel ısınmanın bir “aldatmaca”, temiz enerjinin bir “düzenbazlık” olduğunu söylemiş, fosil yakıtları teşvik etmiş ve bir dizi iklim ve çevre koruma önlemini yürürlükten kaldırmıştır.
Ancak savaş sekizinci ayına girerken, fosil yakıtların jeopolitik istikrarsızlığa karşı ne denli savunmasız olduğunu gözler önüne seriyor. Tablo genel olarak karmaşıklığını korusa ve bazı ülkeler kömüre yönelmek için çabalasa da, küresel çapta temiz enerji hamlelerine işaret eden emareler var.
Bazı uzmanlar, savaş ne kadar uzun sürerse, küresel petrol ve gaz talebini baltalama etkisinin de o kadar büyük olacağını söylüyor.
Brookings Enstitüsü Enerji Güvenliği ve İklim Girişimi Direktörü Samantha Gross, "(Trump'ın) fosil yakıt kullanımını teşvik etmek için gösterdiği tüm çabalara rağmen, süreç bunların kullanımının azaltılmasını hızlandırmakla sonuçlanabilir" dedi.
İran ile ABD ve İsrail’in şubat ayında başlattığı savaş, tarihin en büyük petrol şokuna yol açtı. Dünyanın petrol ve gazının yaklaşık beşte birini taşıyan hayati bir su yolu olan Hürmüz Boğazı'nı ablukaya alan İran, bir varil petrolün maliyetinin 100 doların üzerine çıkmasına neden oldu.
Birçok analist fiyat artışının kısa vadeli olacağını öngörmüştü, ancak İran’ın boğaz üzerindeki kontrolü gevşemesine rağmen bu artış kalıcı oldu. Hürmüz Boğazı'ndan petrol geçirme nakliye maliyetleri fırladı ve İran destekli Husilerin Suudi petrol tesislerine ve tankerlerine yönelik saldırıları dahil olmak üzere çatışmada yeni cepheler açılıyor.
Bütün bunlar talebi etkiliyor. Ocak ayında Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel petrol talebinin 2026 yılında günde 930.000 varil artacağını öngörmüştü. Eylül ayına gelindiğinde tablo dramatik bir şekilde değişti. IEA, ABD ile İran arasındaki müzakerelerdeki "çıkmaz" nedeniyle artık günde 2,5 milyon varillik bir düşüş öngörüyor.
Daha az petrol, gezegeni ısıtan daha az kirlilik anlamına geliyor. Kar amacı gütmeyen iklim değişikliği yayını Carbon Brief’in analizine göre, küresel fosil yakıt emisyonlarının 2026'da yaklaşık %0,5 oranında düşmesi bekleniyor. Bu, Kovid pandemisinin dünyayı durma noktasına getirdiği 2020 yılından bu yana ilk düşüş olacak.
Aynı zamanda bu durum, dünyanın petrolünün çoğunun gittiği ulaşım sektöründe büyük değişimler anlamına geliyor. Norveç merkezli danışmanlık firması DNV'nin başkan yardımcısı ve enerji geçişi görünüm direktörü Sverre Alvik, insanların daha az araç kullandığını ve uçtuğunu, ancak bunların muhtemelen geçici değişiklikler olduğunu belirtti. İnsanların satın aldığı araçlar ise çok daha kalıcı.
Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre, elektrikli araçların küresel satışları 2026'nın ikinci çeyreğinde %4 arttı. Ajans, Orta Doğu krizinin "enerji güvenliği ve yakıt maliyeti endişelerini ele almanın bir yolu olarak elektrikli araçları açıkça güçlendirdiğini" belirtti.