NEW YORK: BM İnsan Hakları Ofisi Cuma günü, işgal altındaki Filistin topraklarındaki yasadışı İsrail yerleşimleriyle bağlantılı işletmelerin yer aldığı veri tabanına 61 şirket daha ekledi.
Güncellenen rapora göre, listedeki toplam şirket sayısı şu anda 11 ülkeden 214'e ulaştı. Bunlardan 200'ünün, Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkı üzerinde olumsuz etkilere katkıda bulunduğu tespit edildi. Geriye kalan 14 şirketin ise bu tür zararlarla "doğrudan bağlantılı" olduğu kabul edildi.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, "Bu rapor, şirketlere insan hakları sorumluluklarına sahip olduklarını ve insan hakları ihlal veya suiistifallerine karışmamalarını sağlamak için gerekli özeni göstermelerinin beklendiğini hatırlatan bir başka uyarıdır" dedi.
En son güncelleme; tarım, taşımacılık, depolama, atık yönetimi, enerji, gıda ve konaklama hizmetleri sektörlerinde faaliyet gösteren işletmeleri merkezine aldı.
İnsan Hakları Ofisi, 2024 yılında yapılan kamuoyu görüş çağrısının ardından 596 işletmeyle ilgili endişeleri detaylandıran başvurular aldı. Geçtiğimiz yılki rapor için aralarında önceden listede yer alan şirketlerin de bulunduğu 215 işletmeyi inceleyen ofis, kalan 381 işletmeden 126'sını da şimdi değerlendirdi.
Bu yıl incelenenler arasından 61 şirket listeye eklendi. Listede daha önce yer alan beş şirket ise ofisin artık listeye dahil edilmeyi gerektirecek faaliyetlerde bulunmadıklarını tespit etmesinin ardından çıkarıldı. Kalan işletmelerin incelemeleri devam ediyor.
Raporda ilk kez, şirketlerin yerleşim yerleriyle olan bağlantısı, üç kademeyi tanımlayan İş Dünyası ve İnsan Hakları için BM Rehber İlkeleri'ne göre sınıflandırıldı.
En ciddi seviye olan "nedensellik", bir şirketin faaliyetlerinin tek başına bir kişinin insan haklarından yararlanmasını kısıtlamak için yeterli olduğu durumlarda geçerlidir. "Katkı", bir işletmenin faaliyetlerinin bu zarara neden olmak için başka bir aktörün faaliyetleriyle birleştiği durumları kapsar. "Doğrudan bağlantı" ise bir firmanın operasyonlarının, ürünlerinin veya hizmetlerinin insan hakları üzerindeki olumsuz etkilerle doğrudan bağlantılı olduğu durumlarda uygulanır. Hiçbir şirketin nedensellik eşiğine ulaştığı tespit edilmedi.
Raporda işletmelere, "kabul gören uluslararası standartlar çerçevesinde insan haklarına saygı duyma sorumluluklarını yerine getirmeleri" çağrısında bulunuldu.
Raporda ayrıca şu ifadelere yer verildi: "İşletmeler listelenen faaliyetlere dahil oldukları durumlarda, dahil oldukları olumsuz insan hakları etkilerini ele almak için uygun adımları atmalıdır."
Rapor, hükümetlerin de yükümlülükleri bulunduğunu vurguluyor: "Devletler, kendi topraklarında ve/veya yargı yetkileri dahilinde iş dünyasıyla bağlantılı insan hakları ihlalleri meydana geldiğinde, etkilenenlerin uluslararası hukuka uygun olarak etkili çarelere erişebilmesini adli, idari, yasama veya diğer uygun araçlar aracılığıyla güvence altına almak için uygun adımları atmalıdır."
Bu güncelleme, ofisin Sudan ve Myanmar'daki devam eden çatışmalarla bağlantılı insan hakları ihlallerinde iş dünyasının ve ekonomik çıkarların rollerini inceleyen raporları yayınlamasından kısa bir süre sonra geldi.
BM İnsan Hakları Konseyi tarafından 2016 yılında yetkilendirilen veri tabanı ilk olarak Şubat 2020'de 112 şirketle yayınlanmıştı. 2023'te ve ardından 2025'te yeniden gözden geçirildi. İsrail'deki yetkililer, listeyi taraflı olduğu ve İsrail işletmelerine yönelik boykotları teşvik etmeye yönelik bir çaba olduğu gerekçesiyle sürekli olarak kınadılar.
Temmuz 2024'te Uluslararası Adalet Divanı, İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarındaki kalıcı varlığının hukuka aykırı olduğuna, yerleşim faaliyetlerinin uluslararası hukuku ihlal ettiğine ve devletlerin yükümlülükleri bulunduğuna karar vermişti.