Çin'de insanlara kıyafet katlamaları, masaları silmeleri ve mikrodalga fırın kapılarını açmaları için para ödeniyor. Sanal gerçeklik başlıkları ve iskelet destek sistemleri (eksoiskelet) giyen bu kişiler, insansı robotların öğrenebilmesi için hareketleri yüzlerce kez tekrarlıyor. Çin genelinde benzer merkezlerde insanlar, kulağa son derece sıradan gelen başka görevleri yerine getiriyor. Bu çalışmalar sıradan görünse de çok değerli veriler üretiyor.
Jeopolitik üzerine bir yazıya başlamak için tuhaf bir başlangıç gibi görünebilir, ancak bu parça gibi o da yapay zeka yarışını kimin 'kazanacağı' —Çin mi yoksa ABD mi?— konusunda önemli ipuçları sunuyor. Kazanan taraf, bir sonraki dünya düzeni üzerinde çok daha büyük bir söz sahibi olacak.
Donald Trump, Amerika'nın yapay zeka yarışını kazanması konusunda ısrarcı; ki yönetimi bu mücadeleyi Soğuk Savaş'ın 'uzay yarışına' benzetiyor. Bu benzetme cazip olsa da, Trump'ın bilim danışmanı Michael Kratsios daha sonra bariz sorunu kabul etmek zorunda kaldı. Aya yapılan yarışın aksine, bunun bir bitiş çizgisi yok.
Geleneksel skor tabelasında ABD güçlü konumunu koruyor. Stanford'un 2026 Yapay Zeka Endeksi, 2025 yılında Çin'in 35 modeline karşılık 59 dikkat çekici Amerikan modeli sayıyor. ABD'nin özel yapay zeka yatırımları Çin'inkini 23 kat aşmış durumda; ancak bu durum hükümet fonları aracılığıyla yapılan Çin harcamalarını düşük gösteriyor. Yine de rapor, model performans farkının "fiilen kapandığını", Mart 2026 itibarıyla lider Amerikan modelinin sadece yüzde 2,7 önde olduğunu belirtiyor.
Pakistan'ın yapay zeka yarışını kazanması gerekmiyor. Pakistan'ın yapay zekadan kazanması gerekiyor.
Öncü (frontier) modeller başarının tek ölçüsü değil. Çin, yapay zekayı fiziksel ekonominin içine iterek kendi avantajını inşa ediyor olabilir.
Mart ayında ABD-Çin Ekonomik ve Güvenlik İnceleme Komisyonu, Çin'deki güçlendirici bir döngü konusunda 'uyarıda' bulundu. Ucuz ve açık kaynaklı modeller fabrikalara, lojistiğe ve robotiğe yayılıyor. Bunların kullanımı, modelleri daha da geliştiren özel gerçek dünya verileri üretiyor. Bu durum, kıyaslama testlerinde daha güçlü kalsalar bile, tescilli Amerikan sistemlerinin eşleşmekte zorlanabileceği bir avantaj yaratabilir.
En önemlisi, Çin 2020 yılında veriyi bir üretim faktörü olarak sınıflandırmıştı. Fabrikalara kamera ve sensör takan işçilere erişim için ödeme yapılırken, diğerleri robotları eğitmek için ev işleri yaparak para kazanıyor.
Madalyonun diğer yüzünde, Amerika'nın yapay zeka patlaması, yıllar süren birikmiş çevrimiçi içerik ve davranışsal veriler üzerine inşa edilmiş bir internet ekonomisinden çıktı; burada büyük platformlar FTC (Federal Ticaret Komisyonu) tarafından "kapsamlı gözetim" ile suçlanıyor ve kullanıcılar verilerinin kullanımı üzerinde çok az kontrole sahip.
Çin'in daha iyi bir gizlilik rejimine sahip olduğunu öne sürmüyorum. Öyle bir rejimi yok. Buradaki mesele, Çin'in verileri üretmesi, fiyatlandırması ve tekrar sanayiye beslemesi, ABD'ye karşı muazzam bir üstünlük sağlayabilecek bir ekosistem inşa etmesidir.
Ve Çin halihazırda bu makinelerografiye sahip. Çin, 2024 yılı itibarıyla 2 milyondan fazla endüstriyel robotla faaliyet gösteriyordu ve sadece 2025 yılında 354.000 robot kurdu. Uluslararası Robotik Federasyonu'na göre Çin, 2025 yılında dünya çapındaki yeni endüstriyel robot kurulumlarının yüzde 59'unu gerçekleştirdi. Dolayısıyla gerçek avantaj ekosistemin kendisi olabilir; yani fabrikalar robotları üretir, robotlar veriyi üretir, veri yapay zekayı geliştirir ve yapay zeka fabrikaları geliştirir.
Ve daha önce bu sayfalarda savunduğum gibi sırada enerji var. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), veri merkezi elektrik kullanımının 2030 yılına kadar neredeyse iki katına çıkarak 950 teravatsaate ulaşmasını bekliyor. Güvenilir ve uygun fiyatlı elektriği en hızlı şekilde kim genişletebilirse, yapay zeka ekosistemini kurmada o avantajlı olacaktır.
ABD'de veri merkezlerinin on yılın sonuna kadar elektrik talebi artışının neredeyse yarısını oluşturması beklenirken, doğal gaz elektriklerinin yüzde 40'ından fazlasını sağlıyor.