Zimbabveli yazar Simbarashe Kundizeza, bu yılki Caine Afrika Edebiyatı Ödülü'nü kazanan kısa hikayesini yazarken yapay zeka (YZ) kullandığı iddialarını reddetti.
Açıklama, 10.000 sterlinlik (13.000 dolar) ödülü almasından bir hafta sonra ve The Atlantic'te yayınlanan, ailesi zor günler geçiren bir çocuğu konu alan eserinin tamamen yapay zeka tarafından üretildiğinin Pangram adlı YZ tespit yazılımı tarafından gösterildiğini öne süren yakın tarihli bir makalenin ardından geldi.
Kundizeza X (eski adıyla Twitter) üzerinden yaptığı paylaşımda, "Hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde söylüyorum, The Blue Fighter'ı ben yazdım" dedi.
Bu suçlama sosyal medyada büyük bir infiale yol açarken, Caine Ödülü başkanı Ellah Wakatama, ABD'li derginin tam bir soruşturma yapılmasını beklemeden haberi yayınlamış olmasından duyduğu şaşkınlığı BBC'ye dile getirdi.
Wakatama, BBC'nin Front Row programına yaptığı açıklamada, "The Atlantic'in bu konuyu araştırmaya daha fazla zaman ayırmasını, böylece Pangram'ın yanı sıra, ödülü ve bu kazananı lekelemeden önce gerçek bir insan incelemesine dair kanıtlara da sahip olmalarını gerçekten isterdim" dedi.
Caine Ödülü mütevelli heyeti başkanı, Cuma günü iddia hakkında kendisiyle iletişime geçildiğini ve Vauhini Vara'nın 'Bir Ödül Sahibi Daha Yapay Zeka Gibi Görünüyor' başlıklı makalesinin Pazar günü yayınlandığını belirtti.
Bu durum, bu yıl diğer edebiyat ödülleri etrafında yaşanan tartışmaların ardından geldi. Özellikle Trinidadlı yazar Jamir Nazir'in yapay zeka kullandığı iddialarına rağmen kazandığı Commonwealth Kısa Öykü Ödülü ve Kanadalı-Haitili yazar Thélyson Orélien'in, ilk romanı için yapay zeka kullandığı yönündeki iddialar (ki yazar bunu reddediyor) nedeniyle Fransa'nın en büyük edebiyat ödülü olan Goncourt'tan çekilmesi bu tartışmalar arasında yer alıyor.
Wakatama'ya makalesinde yer veren Vara, Silicon Valley'e (Silikon Vadisi) karşı duyduğu temkinliliğin "haklı ve makul" olduğunu belirtirken, Pangram'ın dahili araştırmalarının yaptığı değerlendirmelerin nadiren yanlış olduğunu söyledi.
Makaleye sosyal medyada gösterilen tepkiler arasında, bu tür suçlamaların öncelikle beyaz olmayan yazarlara karşı yöneltildiği yönünde görüş bildiren Afrikalı yazarların yorumları da yer aldı.
Nijeryalı The Republic dergisinin kurucusu Wale Lawal, The Atlantic'teki makaleyi "çılgınca, ırkçı ve son derece etik dışı" olarak nitelendirdi.
Geçen yıl Welcome to Anywhere adlı romanı çıkan Zimbabveli yazar Joe Ruzvidzo, Kundizeza'nın arkasında durduğunu ve artık "bu edebiyatta üst arama tacizleriyle savaşma" zamanının geldiğini belirtti.
Nijeryalı yayıncı Modupe Daramola, "bu YZ iddialarının Siyah ve Afrikalı yazarları nasıl hedef aldığını" ve nasıl orantısız bir şekilde incelemeye tabi tutulduklarını tartışmanın gerekliliğini vurguladı.
Noisy Streets Limited yayıncısı X'te yaptığı paylaşımda, "Bunda inanılmaz derecede uğursuz bir şeyler var" dedi ve ekledi: "Pangram'ın kendisi yapay zeka destekli. Değerlendirmesi neden kesin bir karar olarak kabul edilsin ki?"
Wakatama, Caine Ödülü'nün iç soruşturmasının bir parçası olarak Kundizeza'nın çeşitli taslaklarına dair belgeleri göndereceğini, ayrıca tüm jüri üyeleri ve The Blue Fighter'ı 2025 yılında ilk kez yayınlayan The Shallow Tales Review ile görüşmelerin devam ettiğini söyledi.
Kundizeza yaptığı açıklamada, hikayenin ilham kaynağına dair "somut, belgelenmiş bir geçmişe" sahip olduğunu belirtti ve gelişim kronolojisini açıkladı.
Canongate Books'ta genel yayın yönetmenliği de yapan Wakatama, hepsi daha önceden yayınlanmış olan Caine Ödülü başvurularının yapay zeka açısından kontrol edilmediğini, ancak yazarların eserlerinin orijinal olduğuna dair beyanlarda bulunduğunu ifade etti.
Başvuruları kontrol etmek için yapay zeka kullanılmasına karşı olmadığını, ancak "bu vakada bunun nihai karar merci olarak kullanılmasından yana olmadığını" sözlerine ekledi.
Wakatama ayrıca Pangram'ın "henüz test edilmemiş" olduğunu hatırlatmanın önemine değindi.