Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Rusya ve Ukrayna'nın kış öncesinde birbirine karşı askerî üstünlük kurmak için saldırılarını yoğunlaştırdığını, bunun Karadeniz'de seyrüsefer güvenliğini ciddi biçimde etkilediğini söyledi.
Macaristan Dışişleri Bakanı Anita Orbán ile 8 Ekim'de Ankara'da düzenlediği ortak basın toplantısında konuşan Fidan, Karadeniz'in savaşın yeni bir cephesine dönüşmesine izin verilmemesi gerektiğini vurguladı. Türkiye'nin iki tarafa ilettiği önerilere hâlâ yanıt beklendiğini de belirtti.
Fidan'ın açıklamaları, Karadeniz'in batısında iki gün içinde üç Türk sahipli ticari geminin saldırıya uğramasının ardından geldi. Saldırılarda Romanya açıklarında batan gemide iki denizci hayatını kaybederken, Bulgaristan açıklarında batan Alfa Watan'ın 10 kişilik mürettebatından hâlâ haber alınamıyor.
Türk sahipli tahıl gemisi Royad Mammadov, 5 Ekim'de Romanya'nın münhasır ekonomik bölgesinde, Sfântu Gheorghe açıklarında çıkan yangının ardından battı. Saint Kitts ve Nevis bayraklı gemi, Ukrayna'nın Tuna Nehri üzerindeki İzmail Limanı'ndan İtalya'nın Ravenna Limanı'na mısır taşıyordu. Romanya makamları iki mürettebatın hayatını kaybettiğini, üçü yaralı 11 kişinin kurtarıldığını açıkladı.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, gemiyi iki Rus insansız hava aracının (İHA) vurduğunu öne sürdü. Romanya ise yangının nedenini resmi olarak doğrulamadı. Rusya Savunma Bakanlığı'nın aynı gün yayımladığı günlük bültende iki kargo gemisinin vurulduğu belirtildi.
Ertesi gün, 6 Ekim'de, Bulgaristan'ın münhasır ekonomik bölgesinde, Byala kıyılarının yaklaşık 70 deniz mili doğusunda iki ticari gemi deniz ve hava dronlarıyla vuruldu. Bu, Bulgaristan'ın ekonomik bölgesinde ticari gemilere yönelik ilk saldırı olarak kayda geçti. Togo bayraklı Alfa Watan battı; Suriyeli bir yetkilinin AFP'ye verdiği bilgiye göre gemide dokuzu Suriyeli, biri Mısırlı 10 denizci bulunuyordu ve Bulgaristan arama çalışmalarını sonuçsuz sonlandırdı.
Palau bayraklı ve buğday taşıyan Able ise isabet aldıktan sonra alev aldı. Gemideki 11'i Türk, 7'si Hint vatandaşı 18 mürettebatın tamamı kurtarıldı. Denizcilik veri tabanı Equasis'e göre her iki gemi de Türk sahipli.
Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev saldırıyı uluslararası deniz hukukunun açık ihlali olarak nitelendirdi ve failin belirlenmesi için incelemenin sürdüğünü söyledi. Zelenskiy ise Ukrayna Deniz Kuvvetleri'nin Bulgar mevkidaşlarıyla temasının ardından saldırıyı Rusya'nın düzenlediğinin tespit edildiğini ileri sürdü.
Risk Ukrayna kıyılarını aşıyor
Türk Deniz Ticaret Odası (İMEAK) verilerine göre Şubat 2022'den bu yana Karadeniz'de 226 sivil ve ticari gemi saldırılardan etkilendi. Bunların 163'ü, yani yaklaşık yüzde 70'i bu yılın ilk sekiz ayında yaşandı.
Denizcilik risk analiz şirketi Ambrey'e göre Karadeniz'de patlamamış mühimmat, İHA ve sürüklenen insansız deniz araçları gibi savaşla bağlantılı nesnelerin sayısı altı ayda iki katından fazla arttı. Bu nesnelerin en az üçte biri patlayıcı yük taşıyor ve özellikle Romanya, Bulgaristan ve Türkiye açıklarında yoğunlaşıyor. Şirket, daha önce yüksek riskli sayılmayan bölgelerde son 12 ayda en az 45 ticari geminin saldırıya uğradığını da bildirdi.
Son saldırılar, riskin artık yalnızca Rus ve Ukrayna limanlarının çevresiyle sınırlı olmadığını gösteriyor. NATO ve AB üyesi iki ülkenin ekonomik bölgelerinde sivil gemilerin batırılması, bölge başkentlerinde alarm düzeyini yükseltti.
Ankara'nın önerisi: Mutabakat taslağı ve alternatif güzergâh
Türkiye'nin diplomatik girişimi ağustosta hız kazandı.