İran savaşı, Tahran'ın misilleme eylemlerinin Washington'ın müttefiklerini hedef almasıyla küresel enerji fiyatlarının fırlamasına yol açarak küresel ekonomiyi baskı altında bırakıyor.
Bangkok – Uluslararası Para Fonu (IMF) Salı günü yaptığı açıklamada, savaş kaynaklı enerji fiyatları karşısında gelişmiş ekonomilerin "direnci" sayesinde 2026 yılı küresel büyümesinin önceden beklenenden daha yavaş bir düşüş göstereceğini öngördü, ancak düşük gelirli ülkelerin arz şokuna karşı savunmasız kalmaya devam ettiği konusunda uyardı.
Kuruluşun Bangkok'taki Yıllık Toplantıları'nda yayınlanan Dünya Ekonomik Görünüm (WEO) raporunda IMF, 2025'teki yüzde 3,5'lik büyüme tahminine kıyasla 2026 küresel büyüme tahminini 0,1 yüzde puan artırarak yüzde 3,1'e yükseltti.
Raporda, birçok gelişmiş ekonomi yapay zeka (AI) teknolojisine yapılan artan yatırımlarla desteklenirken, bu patlamadan yararlanamayan yoksul ülkelerin İran savaşının neden olduğu yüksek enerji fiyatlarıyla başa çıkarken sert seçimlerle karşı karşıya kaldığı uyarısında bulunuldu.
IMF Baş Ekonomisti Silvana Tenreyro, Bangkok'taki gazetecilere yaptığı açıklamada, "Küresel ekonomi dirençli oldu, ancak bu direnç baskı altında ve riskler aşağı yönlü seyrediyor" dedi.
Gelişmiş ekonomiler de dahil olmak üzere küresel borç/GSYH oranlarının gökyüzündeki seviyelerde olması nedeniyle IMF, hükümetlere harcamaları kısma ve borçlanmayı yönetme çağrısında bulundu; bu durum, İran savaşı şokuyla boğuşan gelişmekte olan dünyadakiler için zor bir görev.
IMF'nin Dünya Ekonomik Çalışmalar Bölümü başkanı Deniz İgan, "Savunduğumuz şey, politikacıların enflasyonun yakın vadeli ihtiyaçlarını -ki bu gıda güvenliğini içerir, bu enerji güvenliğini içerir- dengelerken orta vadeli istikrarı da akılda tutmalarıdır" dedi.
Şubat ayında başlatılan ABD'nin İran'a karşı savaşı, Orta Doğu'yu şiddet sarmalına sürüklemiş ve Tahran'ın misillemesi sonucunda küresel enerji fiyatlarının fırlamasına neden olmuştur.
İşlenmiş petrol ürünlerinin fiyatları savaş öncesi seviyelerinin yüzde 70 ila 95 üzerinde kalmaya devam ederek, ekonomik faaliyetleri için enerji ithalatına bağımlı ülkelere baskı yapmaktadır.
Pazartesi gecesi, savaşın etkisi ülkeye sıçrarken Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'da patlamalar yankılandı; İran destekli Yemenli Husiler petrol tesislerini, tankerleri ve ulaşım merkezlerini vurdu.
Tenreyro, "Orta Doğu'da üretim ve ulaşımdaki daha uzun süreli bir aksama, daha yüksek enflasyona ve büyümede bir yavaşlamaya yol açabilir" dedi.
Yapay zeka patlamasına maruz kalmayan enerji ithalatçısı ülkeler en savunmasız kesim olmaya devam ediyor ve bu durum IMF'nin WEO raporunda "çatallı (bifurcated) görünüm" olarak nitelendirdiği durumu yaratıyor.
Raporda, İran'daki savaşın ve yapay zeka teknoloji patlamasının ikiz ekonomik güçlerinin "parçalanmış" bir dünya ekonomisi yarattığı detaylandırıldı.
Raporda, "Uzun süren bir savaşın ve kalıcı jeopolitik gerilimlerin olumsuz etkileri, enflasyonist baskıları yeniden canlandırabilir, mali ve dış pozisyonları zorlayabilir ve en çok enerji ithal eden ve düşük gelirli ülkeleri vurabilir" denildi.
Aynı zamanda, yapay zekayla ilgili kârlar ve verimlilik artışları hakkındaki beklentilerin yeniden değerlendirilmesi durumunda mevcut teknoloji rüzgarı aniden durabilir, bu da yatırımları zayıflatabilir ve finansal koşulları sıkılaştırabilir.
AFP'ye yanıt veren Tenreyro, yapay zekanın dünya ekonomisini yönlendiren başlıca faktörlerden biri olduğunu ve 2023'ten 2025'e kadar küresel ticaretteki artışın neredeyse yarısını oluşturduğunu söyledi.
IMF'nin dünya ekonomisine ilişkin bölünmüş görüşü, özel projeksiyonlarında açıkça görülüyordu.
Tahran'ın Washington'ın Körfez müttefiklerini hedef alması ve Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarının hız kazanması nedeniyle İran savaşına doğrudan maruz kalan Orta Doğu ve Orta Asya bölgesinin durumu...