Pakistan, Haziran 2026'ya kadar olan bir yıllık süreçte mal ihracatından 30,14 milyar dolar gelir elde etti. Bu rakam, bir önceki yılın 32,04 milyar dolarlık seviyesine göre yüzde 5,9'luk bir düşüşü temsil ediyor. Aynı 12 aylık dönemde ithalat yüzde 8,1 artışla 69,76 milyar dolara yükseldi; bu nedenle ihracat, ülkenin dışarıdan satın aldıklarının yalnızca yüzde 43'ünü karşılayabildi. Dış ticaret açığı ise 39,6 milyar dolar olarak gerçekleşti.
Bu durum, bir yıllık geçici bir durgunluk değil. Bu mali yılın ilk çeyreği de aynı tabloyu ortaya koyuyor. İhracat yüzde 10,8 artışla 8,42 milyar dolara çıktı ki bu iyi bir haber. Ancak ithalat yüzde 13,2 artışla 19,22 milyar dolara yükseldi ve ticaret açığı yüzde 15 artışla 10,79 milyar dolara ulaştı. İhracat, yaklaşık 20 yıldır 25 milyar ila 30 milyar dolarlık bir bantta sıkışıp kalmış durumda. Bangladeş 50 milyar doları aşarken, Vietnam 350 milyar doların üzerinde seyrediyor. Yaklaşık 452 milyar dolarlık GSYH ile Pakistan'ın mal ihracatı, toplam üretiminin yüzde 7'sinin altında kalıyor.
Pakistan'ın ihracat kriz artık sadece bir ticaret problemi olmaktan çıktı. Bu durum, ekonomik büyüme, istihdam, yatırım ve finansal istikrarın önünde bir kısıt haline geldi. Ülke, cari mali yıla çok dar bir hata payıyla girdi: İhracat gelirlerindeki karşılıklı bir artış olmaksızın ithalat faturasındaki her türlü yükseliş, dış finansman baskılarını yeniden tetikleme tehdidi taşıyor.
Zayıf ihracat, ülkeyi ithalatı finanse etmek ve dış borç yükümlülüklerini yerine getirmek için döviz havalelerine, dış borçlanmaya ve uluslararası kreditörlerin periyodik yardımlarına bağımlı bırakıyor. Bu gelir akışları her aksadığında döviz rezervleri, yerel para birimi (rupisi) ve iç likidite üzerinde baskı oluşuyor. Hükümet ise bu durumda ithalatı kısıtlamak, faiz oranlarını yükseltmek, talebi baskılamak veya daha fazla borç aramak dışında pek fazla seçenek bulamıyor.
Sürdürülebilir teşvikler, yalnızca hacmi değil, sürdürülebilir büyüme ve genişlemeyi ödüllendirmelidir.
İhracatın karşılamadığı her kalemin borçlanılması veya vadeye bağlanması gerekmektedir. Eylül ayı başlarında maliye bakanlığı, Pakistan tarihindeki en büyük tekil uluslararası tahvil ihracını gerçekleştirerek iki dilim halinde 3 milyar dolar topladı. Beş buçuk yıl vadeli 1,75 milyar dolarlık dilim yüzde 7,5 kupon oranına sahipken, on yıllık 1,25 milyar dolarlık dilim yüzde 7,9 faiz oranı taşıyor. Tahvillere yaklaşık 6 milyar dolarlık talep geldi.
Elde edilen gelirler, 11 Eylül itibarıyla Merkez Bankası'nın rezervlerini 21,4 milyar dolara çıkararak 2020'den bu yana ilk kez ithalatı karşılama oranını üç ayın üzerine taşıdı. Bu gerçek bir iyileşme. Ancak borçlanmalara, tahvil yenilemelerine ve döviz havalelerine dayalı olarak inşa edilen rezervler bir gelir değil, yalnızca bir yastıktır. Orta Doğu'daki çatışmaların halihçerde tetiklediği petrol fiyatlarındaki keskin bir artış, bu tamponu hızla tüketebilir. Ülke yeterli dolar kazanamadığı için dolar likiditesi sıkışık kalmaya devam ediyor.
Tekstil ve hazır giyim, bu mücadelenin merkezinde yer almaya devam ediyor. Sektör, FY26'da (mali yıl) tüm ihracatın yaklaşık yüzde 60'ına denk gelen 18 milyar dolar gelir getirdi. Diğer her şeyin düştüğü bir yılda bu sektör yüzde 0,3 büyüme kaydetti. Sektörün kendi verileri, üretimin yüzde 83'ünün (FY22'de yüzde 77 idi) nihai ürünlerden oluştuğunu gösteriyor. Kulağa bir ilerleme gibi gelse de, bunların çoğu temel ürünler: örme giysiler, ev tekstili ürünleri ve düz dikilmiş kıyafetler.
Bunlar, alıcıların birkaç sent için sipariş değiştirdiği, rekabetin yoğun olduğu ve kar marjlarının düşük olduğu segmentlerdir. AB, ABD ve İngiltere olmak üzere üç pazar, tekstil ihracatının yaklaşık dörtte birini almaktadır. Yalnızca ABD, tüm Pakistan ihracatının yaklaşık beşte birini oluşturmaktadır.
Pakistanlı ihracatçılar neden rekabet edemiyor? Bunun Nedenleri iyi biliniyor ve yavaş değişiyor. İhracat rekabetçiliği; yüksek enerji ve finansman maliyetleri, peşin ödemeler ve geciken iadeler yoluyla işletme sermayesini bağlayan bir vergi sistemi ve ithal hammaddeleri pahalı hale getiren gümrük tarifeleri tarafından baltalanmaktadır.
Sık ithalat kısıtlamaları ve ani politikadan dönüşler belirsizliği artırıyor. Bu acil maliyetlerin ötesinde; zayıf verimlilik, yetersiz test ve sertifikasyon süreçleri ile sınırlı yatırımlar da...