“Ve hangi azgın canavar, saati nihayet gelip çattığında,doğmak üzere Beytüllahim’e doğru ağır adımlarla sürünür?”
AÇILIŞ NOTUWilliam Butler Yeats’in 1920 tarihli ürpertici şiiri belirli bir arka plana sahipti: Birinci Dünya Savaşı, grip pandemisi, Rus Devrimi ve yaklaşan bir felaket duygusu, bir kırılma noktası. Çember genişliyor ve yeniden dönüyor.
Doğu Avrupa, Orta Doğu ve Batı Asya’da savaşlar kızışırken, neler olup bittiğini ve nedenini anlamak büyük önem taşıyor. Sorular bolca var. Bilinmeyenler göz önüne alındığında, cevaplara ulaşmak kolay değil. Burada, bu noktaya nasıl geldiğimizi ve önümüzde neyin durduğunu tahlil etmeyi amaçlıyorum. Son bölümde ayrıca savaş teorisini nasıl ele aldığımızı ve bunu neden yaptığımızı da tartışıyorum.
Savaşlar ölüm ve yıkım getirir. Teknoloji yardımcı olur. Bizim çağımızda, teknolojik inovasyonun hızı (Ukrayna cephesi bunun bir örneğidir) Moore Yasası’nı steroid almışçasına hızlandırmıştır. Devam eden savaşların da gösterdiği gibi, dijital teknolojiyi (devletlerin nükleer silahlarda yaptığı gibi) tecrit etmek ve rakiplerden esirgemek giderek zorlaşmaktadır. Fiziksel birbirine bağlılık, savaşın etkilerinin, içinde savaşıldığı alanların ötesine yayılacağı anlamına gelir; dijital ise mekansal değildir. Sonuç: Çatışmalar her zamankinden daha karmaşık ikinci ve üçüncü derece etkiler yaratmaktadır. Savaş bileşik bir hal almıştır.
Komutanlar artık bir tepede durup Napolyon’un, öfkeli savaşı yargılamak için attığı o hızlı bakış olan coup d’œil’i kullanamıyor ve yeni talimatlarla haberciler gönderemiyor. Hürmüz Boğazı’nın kapanması ve bunun ardı arkası kesilmeyen etkileri buna iyi bir örnek teşkil ederken, Ukrayna’nın Rusya’nın petrol rafinerilerine düzenlediği ve İran’a karşı yürütülen savaşla birleşerek bir petrol rafinerileri krizi yaratan saldırıları da bunun kanıtıdır; bu durum ABD Başkanı Donald Trump’ı Kiev’den bu hedeflere karşı daha yumuşak davranmasını istemeye zorlamıştır.
Ukrayna’nın Rusya’nın petrol rafinerilerine saldırması hedefleme açısından harikadır. Ancak dünyanın geri kalanı ve enerji piyasaları için pek de öyle sayılmaz. Savaş ayrıca sadece yakıt fiyatını değil, aynı zamanda tahvil piyasasını ve bunun ipotek ödemeleri üzerindeki etkisini de kapsayacak şekilde ABD iç siyasetini ve fiyatları etkilemiştir.
Doğu Avrupa, Orta Doğu ve Batı Asya’daki savaşlardan ve ABD, Çin ile Rusya arasındaki değişen güç dengesinden hareketle, çağdaş çatışmalar daha uzun, birbirine daha bağımlı ve çözülmesi daha güç hale gelmektedir. Bir zamanlar savaşı anlamamıza yardımcı olan teoriler ayak uydurmakta zorlanmaktadır. Yıpratma, teknolojik aksama, ekonomik savaş ve jeopolitik rekabet, belirgin bir bitiş çizgisi olmayan çatışmalar üretmekte ve uluslararası sistem bunları zapt etmekte giderek yetersiz kalmaktadır.
Bir diğer sorun ise bitiş çizgisidir. X bir savaş başlatır. Y karşılık verir. Bu durum zaman ve uzamın neresinde sona erer? Ordular kesin zaferler ister. Savaşlar ise giderek kesinlikten uzak kalmaktadır. Zafer tartışmalı hale gelmektedir. ABD ve Siyonistlere karşı İran; Suudi Arabistan’a karşı Ensarullah; Rusya’ya karşı Ukrayna; Pakistan’a karşı Taliban. Bu tamamen yeni değildir. İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana taktiksel başarıların savaşın siyasi hedeflerine ulaşmada başarısız olduğu pek çok vaka yaşanmıştır. Bu durum artık güçlü taraflar için neredeyse tutarlı bir tehdit haline gelmiştir.
Bununla bağlantılı olan ve bileşikleşmenin doğrudan bir sonucu olan ‘arena sorunu’ da mevcuttur. Çatışma etere sızmakta (bilgi savaşı, etki operasyonları, siber saldırılar), finans ve emtia piyasalarına, deniz taşımacılığına ve sigortacılığa sıçramaktadır (enerji oynaklığı, gıda güvensizliği, petrokimya endüstrilerinde hammadde kıtlığı ile sonuçlanmakta, liste uzayıp gitmektedir). Kinetik olanın yeni bir diyalektik içinde kinetik olmayanı kucaklaması.
Bileşikleşme unsuru ve bitiş çizgilerinin yokluğu başka bir sorunu daha ortaya çıkarmaktadır. Savaş, pek çok muharebesiyle birlikte şekil değiştirmektedir.