Dünya İnsana Yakışır Çalışma Günü (7 Ekim) arifesinde yayımlanan İşçi Hakları Endeksi'nin dördüncü baskısı, Ocak 2024 ile Ocak 2026 arasında çok sayıda ülkenin iş kanunlarını zayıflatmaktan ziyade güçlendirdiğini gösteriyor. İstihdama ilişkin küresel tartışma, kaç iş yaratıldığından çok, bunların ne tür ve hangi kalitede olduğu yönüne evriliyor.
Sıkça dile getirilen bir argüman, çoğu ülkenin halihazırda yeterli iş kanununa sahip olduğu ve asıl sorunun uygulamadan kaynaklandığı yönündedir. Uygulama önemlidir; ancak kanunda var olmayan bir hak uygulanamaz. Eğer yasa annelik koruması veya örgütlenme hakkı sağlamıyorsa, yapılacak hiçbir iş müfettişliği denetimi bu hakları var edemez.
Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi, mevzuatın iş yerindeki haklar için vazgeçilmez bir adım olduğunu kabul etmektedir. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi göstergeleri 5.1.1 (eşitlik) ve 8.8.2 (sendika hakları) halihazırda ulusal mevzuatı değerlendirmektedir.
WageIndicator Vakfı ve Çalışma Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan 2026 İşçi Hakları Endeksi, 168 ülkeyi kapsamakta ve 10 gösterge altında 48 bileşeni puanlamaktadır. Kriterler, dünyanın üzerinde zaten mutabık kaldığı Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Sözleşmeleri ve BM belgelerine dayanmaktadır.
Temel meydan okuma, iş yerlerini değil işçileri korumak ve güçlü bir işçi hakları tabanı sağlamaktır.
Endeks kasıtlı olarak hukuki (de jure) duruma odaklanmaktadır. 168 ülke dünya nüfusunun yüzde 95'inden fazlasını temsil etmekte olup, bu nüfusun neredeyse yarısı mevzuatları "insana yakışır çalışmaya makul düzeyde erişim" sağlayan (100 üzerinden 70,5-80 puan alan) ülkelerde yaşamaktadır. Yasaların ölçülmesi, yasal açıkları uygulama açıklarından ayırmaktadır.
Uzun vadeli veriler, dibe doğru korkulan yarışı desteklememektedir. Merkez İş Hakları Çalışma Düzenlemesi Endeksi'ne dayanan ve 1970 ile 2022 yılları arasındaki 117 ülkeyi kapsayan 2025 tarihli bir ILO çalışma kağıdı, işçi korumasının istikrarlı bir şekilde arttığını ve koruyucu reformların gelirden alınan işçi payının artmasıyla olumlu bir bağ içerisinde olduğunu ortaya koyuyor.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) 2026 istihdam koruma incelemesi, 2019-2025 yılları arasında birçok ülkenin geçici sözleşmelere yönelik düzenlemeleri güçlendirdiğini, buna karşın süresiz sözleşmelerdeki korumaları önemli ölçüde zayıflatan ülkenin neredeyse hiç olmadığını tespit ediyor.
Benzer bir bulgu, Dünya Ekonomik Forumu'nun 2026 Küresel Cinsiyet Uçurumu Raporu'nda da yer alıyor. Küresel cinsiyet uçurumu ortalaması kaydedilen en iyi seviyeye gerilemiş olup, uçurumun yaklaşık yüzde 75'i kapanmış durumdadır. 2006'dan beri kesintisiz olarak takip edilen 97 ekonominin tamamı ilerleme kaydetmiştir.
İşçi Hakları Endeksi de benzer bir tablo sunuyor: 1 Ocak 2024 ile 1 Ocak 2026 arasında 70 ülkede 134 yasal değişiklik yapılmıştır. Asgari ücret revizyonları bir kenara bırakıldığında, 38 reform bir bileşen puanını yükseltmiş, diğer 60 reform ise puanı değiştirmeden yasayı güçlendirmiştir. Dokuz yasal değişiklik puanı düşürmüş, dört değişiklik ise etki etmeden korumayı zayıflatmıştır. Bu, her gerilemeye karşılık yediye yakın iyileşme yaşandığını göstermektedir.
Reformlar; Lesotho ve Mısır'dan Kırgız Cumhuriyeti ve Kolombiya'ya kadar farklı bölge ve gelir gruplarını kapsamaktadır. Bununla birlikte, yeni çalışma saatleri kuralları Mısır, Hindistan (Uttar Pradesh) ve Lesotho'da puanları düşürmüştür.
Örgütlenme özgürlüğü ve toplu pazarlık küresel ölçekte en zayıf alan olmaya devam etmekte olup, kapsanan nüfusun yaklaşık yüzde 36'sı hâlâ yasaların insana yakışır çalışmaya sınırlı erişim sağladığı veya daha da kötü durumda olduğu ülkelerde yaşamaktadır.
Güney Asya, (Avrupa'nın 92 olan puanına karşın 58 ortalama puanla) en düşük puan alan bölge olmaya devam etmektedir.