İyi haber şu ki, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping bu hafta Washington'da bir araya geldiğinde ikisi de çatışmayı seçmedi. Büyük bir ihtişam ve tören havasının ortasında, Çin'in "yapıcı stratejik istikrar" olarak adlandırdığı durum devam ediyor.
Büyük güçler arasındaki ilişkilerde huzursuz bir ateşkes bile yararlı olabilir. Her iki taraf da ekonomik rekabetlerinin kontrolden çıkmasını önlemenin ciddi teşvik edici yönünün farkında. Sınırlı mutabakatlar bile yapay zeka (AI) ve diğer teknolojilerdeki riskleri azaltabilir ve pek çok kişi, ilişkiyi istikrara kavuşturabilecek mekanizmalar arayacaktır.
Ancak bu, rekabetin sona erdiği anlamına gelmiyor. Washington ve Pekin; teknoloji, sanayi politikası, güvenlik ve uluslararası düzenin şekli konusunda anlaşmazlık yaşamaya devam ederken, İran ve Tayvan gergin konular olmaya devam ediyor. Geçen yıl yürütülen geniş kapsamlı gümrük vergisi savaşından uzaklaştılar, ancak hedefli kısıtlamalar ve sanayi önlemleri devam ediyor.
Bu rekabet, bölgemizde etki ve destek kazanma çabaları üzerinden oynanacak. Xi-Trump zirvesi sona ererken ve ASEAN liderleri Güneydoğu Asya Uluslar Birliği zirvesi için hazırlık yaparken, o tanıdık soru yeniden ortaya çıkıyor: Bölge ikisi arasında seçim yapmak zorunda mı?
Uzun yıllardır bu sorunun cevabı hayırdı. Her ikisiyle de iyi ilişkiler aramak ve herhangi bir kampta çok fazla yer almamak ortak yanıt olmuştur. Ancak tek başına riskten kaçınma (hedging) artık yeterli değildir. ASEAN ve daha geniş bölge için zorluk, kendi seçimlerimizi yapma yeteneğini korumaktır.
Aynı safta yer almak için bariz baskılar var. Güvenlik kaygıları bazı ülkeleri Amerika Birleşik Devletleri'ne doğru itiyor. Ekonomik coğrafya, ticaret ve yatırım diğerlerini Çin'e daha da yaklaştırıyor. Teknoloji kısıtlamaları, gümrük tarifeleri, tedarik zinciri politikaları ve savunma düzenlemeleri, görünüşte ayrı olan kararları giderek stratejik seçimlere dönüştürebilir.
Bir tarafı seçmenin de maliyetleri vardır. Çin ile olağanüstü yakın bir ilişkiye sahip olan Kamboçya'yı ele alalım. Yine de Kamboçya'nın geçen yıl Tayland ile yaşadığı sınır çatışması sırasında Pekin, tarafsızlığını vurgulayarak her iki ülkeye de dostça davrandı. Tayland da çok büyük bir önem taşıdığı için bu, Çin açısından anlaşılabilirdi. Ancak çıkarılacak bir ders var. Yakın bir ilişki, çıkarlar ayrıştığında büyük bir gücün sizi destekleyeceği anlamına gelmez.
Benzer şekilde Kore yarımadasını da ele alalım. Güney Kore, resmi bir ABD anlaşması müttefikidir. Ancak Trump'ın Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile diplomasiye olan yenilenmiş ilgisi, ABD-Güney Kore Ulchi Özgürlük Kalkanı tatbikatlarında büyük kesintilere yol açtı. Seul terk edilmiş değil, ancak bu, büyük güçlerin büyük güçler ne gerekiyorsa onu yapacağının bir hatırlatmasıdır. Aynı safta yer almak, mesele kritik olduğunda çıkarların örtüşeceğinin garantisi değildir.
Yine de seçmemek de yeterli değildir. Üstelik bu durum sadece güvenliği ilgilendirmemektedir.
ABD'nin gelişmiş yarı iletkenler ve diğer teknolojilere yönelik kısıtlamaları öncelikle Çin ile rekabeti hedeflemektedir, ancak giderek üçüncü ülkeleri de etkilemektedir. Menşe kuralları ve gümrük tarifeleri, Çin'in elektrikli araçlar, bataryalar, yenilenebilir enerji ve dijital sistemlerdeki varlığı derinleşirken bile Güneydoğu Asya'daki Çin yatırımlarını ve imalatını inceleme altına sokuyor. Dolayısıyla teknoloji, yatırım ve imalatla ilgili kararlar jeopolitik bir önem kazanmaktadır.
Basitçe riskten kaçınmak ve seçim yapmayı reddetmek özerkliği korumaz. Ülkelerin, benim "Eksi 2" dünyası olarak adlandırdığım ortamda özerkliklerini kullanabilmeleri için diğer güçlerle daha fazla seçenek yaratmaları gerekiyor.
Zaman zaman zihinsel haritamızdan hem ABD'yi hem de Çin'i çıkarıp şunu soralım: