ABD Başkanı Donald Trump, yapay zeka konusundaki hedefleri ve ABD'nin en büyük rakibi olarak gördüğü ülke konusunda oldukça netti: Çin.
Çinli mevkidaşı Xi Jinping ise bu kadar açık sözlü açıklamalarda bulunmadı; ancak benzer bir görüşe sahip olduğu görülüyor.
Mercator Çin Araştırmaları Enstitüsü'nden Rebecca Arcesati, "Çin bunu kesinlikle bir yarış olarak görüyor, kesinlikle Çin'in yapay zekada lider güç olması gerektiğini düşünüyorlar; yapay zekayı bir güç maksimizatörü olarak görüyorlar" diyor.
Bunun kanıtını söylemlerin ötesinde de görebilirsiniz: Yapay zeka, Xi bunu kamuoyunda vurgulasın ya da vurgulamasın, on yıldan uzun süredir Çin'in teknolojik hedeflerinin temel taşı olmuştur.
Trump için, yapay zeka üstünlüğünde Çin'i alt etmek, teknolojinin insanlık için barındırdığı her türlü riskten daha ağır basıyor; ki kendisi bu riskleri "bir aldatmaca" olarak nitelendirmişti.
Çin dışişleri bakanlığı, "tehdit anlatılarının" ve çatışmanın küresel yapay zeka yönetişimine engel olduğu konusunda uyarırken, teknolojinin herkese fayda sağlamasını garanti altına almak için iş birliği çağrısında bulundu.
Bu durum, iki başkan Perşembe günü masaya oturduğunda yapay zeka hedeflerinden daha önemli çok az konu olacağı ve söyleyecekleri ile alacakları kararların tüm dünya için önem taşıyacağı anlamına geliyor.
ABD ve Çin'in yapay zekada küresel liderler olduğundan şüphe yok, ancak kimin önde olduğu başarının nasıl ölçüldüğüne bağlı.
Amerikan şirketleri, Anthropic, Google ve OpenAI gibi firmalardan gelen en yüksek performanslı sistemlerle, öncü modeller olarak adlandırılan alanlarda liderliği elinde tutuyor.
Stanford Üniversitesi araştırmacılarından alıntılanan bilgilere göre, Şubat 2025'te Çinli DeepSeek'e ait bir yapay zeka modeli "en üst düzey ABD modelini kısa süreliğine yakaladı" ve Mart 2026 itibarıyla Anthropic'in en üst düzey modeli rakiplerinin "yalnızca %2.7 önünde" yer aldı.
ABD'nin avantajının bir kısmı, yeni modelleri eğitmek için altyapı oluşturmak amacıyla öncü laboratuvarlar dağlar kadar nakit harcarken, lider yapay zeka şirketlerine yatırılan devasa meblağlardan kaynaklanıyor.
Borsa yükselişte ve ABD ekonomisinin büyümesinin büyük bir kısmı, yapay zeka şirketlerinin devasa büyümesine ve öngörülen kârlılığa dayanıyor.
Dolayısıyla bu durum, Başkan Trump'ın yapay zekayı neden ABD'nin başarısının anahtarı olarak gördüğünü kısmen açıklayabilir.
Çin'in kapasitesini sınırlayan bir diğer faktör de ABD'li şirketlerin Çinli firmalara gelişmiş mikroçip satmasını engelleyen kapsamlı hükümet kısıtlamalarıdır; bu çip türleri son teknoloji modellerin geliştirilmesi için hayati önem taşımaktadır.
Çip kısıtlamalarına rağmen, her iki ülkede de neredeyse her ay yeni yapay zeka modelleri piyasaya çıkıyor ve yapay zeka yarışını "kazanmanın" aslında ne anlama geldiği veya bir bitiş çizgisinin olup olmadığı belirsizliğini koruyor.
Pek çok şirket, insan düzeyinde veya üzerinde bir seviyede çok çeşitli görevleri öğrenme, akıl yürütme ve gerçekleştirme kapasitesine sahip teorik bir yapay zeka biçimi olan yapay genel zekayı (AGI) geliştirmek için yarışıyor.
Çin yapay zeka endüstrisi şu ana kadar öncü modeller yaratmaya değil, açık kaynaklı yazılımlara benzer şekilde indirilebilir ve üzerinde oynanabilir olan, açık ağırlıklı (open weight) modeller olarak bilinen sistemleri yayınlamaya odaklandı.
Bu durum, çoğunlukla ücretli abonelikler veya şirket platformları aracılığıyla erişilen tescilli modellere odaklanan birçok ABD firmasısının yaklaşımıyla tezat oluşturuyor.
Çin'in açık ağırlıklı modelleri hızla piyasaya sürülüyor ve kıyaslama testleri ülkenin en iyi modellerinin ABD'li rakiplerinin yalnızca birkaç ay gerisinde kaldığını gösteriyor.
Moonshot AI'nın Kimi K3 gibi modelleri, özgürce indirilebilir ve uyarlanabilir kalırken öncü modellere yakın performans sergilemeleri nedeniyle hem Çin'de hem de denizaşırı ülkelerde popüler hale geldi.
Asia Society Politika Enstitüsü'nden Çin analisti Lizzi Lee, Pekin'in odak noktasının teknolojiyi ekonomisinin geneline yaymak olduğunu söyledi.
"AI i