ABD Başkanı Donald Trump, Rus yakıtına yönelik yaptırımları iç ve küresel akaryakıt fiyatlarındaki artışla mücadele etmek amacıyla hafifletmesinden günler sonra, Rusya ile Ukrayna arasında derhal geçerli olmak üzere bir "enerji ateşkesi" ilan etti.
Pazar günü duyurulan enerji ateşkesi, İran-ABD savaşı ve son dönemde Ukrayna'nın Rus enerji tesislerine düzenlediği saldırıların küresel petrol arzını aksatması ve yakıt fiyatlarını tırmandırmasıyla birlikte Washington'ın Rus enerji politikasındaki bir diğer değişikliğe işaret ediyor. Trump, Moskova'nın önemli bir dizel ihracatçısı olmaya devam etmesi nedeniyle Ukrayna'dan Rus enerji tesislerine salatmamasını bile talep etti.
Son haftalarda dizel fiyatlarında yaşanan artış, kasım ayındaki ara seçimler öncesinde özellikle Trump'ın Cumhuriyetçi Partisi üzerinde baskı yarattı. Anketler, Amerikan halkının, popüler olmayan ABD-İran savaşı ortamında tırmanan akaryakıt fiyatlarından Trump yönetimini sorumlu tuttuğunu gösteriyor.
Wealth Club Baş Yatırım Stratejisti Susannah Streeter, Al Jazeera'ye yaptığı açıklamada, Ukrayna ve Rusya'nın enerji tesislerine yönelik karşılıklı saldırılarına atıfta bulunarak, "Rafinerilere ve enerji tesislerine yapılan saldırılar, zaten gergin olan küresel akaryakıt piyasasından kapasiteyi düşürdü; bu da taşımacılık, tarım ve işletmeler için maliyetleri artırırken, faturanın nihayetinde tüketiciye yansımasına neden oldu" dedi.
Streeter, "Özellikle kış yaklaşırken, gerçek bir ateşkes arzın korunmasına ve bu baskının bir kısmının hafifletilmesine yardımcı olabilir" diye ekledi.
Bununla birlikte Streeter, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin enerji ateşkesinin kendisi için sürpriz olduğunu yönündeki açıklamasına atıfta bulunarak, bunun için bir "diplomatik dönüm noktası" demek için henüz çok erken olduğu uyarısında bulundu.
Trump'ın kararları, Rus yakıtının küresel piyasalara geri dönmesine izin verilmesinin Moskova'ya Ukrayna'daki savaşını finanse etmek için yeni gelir sağlayabileceği konusunda uyardığı ABD'li siyasetçiler ve Avrupalı müttefikler tarafından eleştirilerle karşılandı. Mart ayında Trump yönetimi, Rus deniz yoluyla taşınan petrolüne yaptırım muafiyeti tanımıştı.
Peki Trump, Rus enerjisi konusundaki tutumunu neden defalarca değiştirdi ve son kararlarının gerisinde ne var?
Pazar günü Trump, Rusya ve Ukrayna'nın birbirlerinin enerji altyapısına saldırıları derhal durdurma konusunda anlaşmaya vardığını söyledi.
Trump, Truth Social'da daha fazla ayrıntı vermeden, "Her iki taraf da kabul etti. Sakın bozmayın!" diye yazdı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, enerji ateşkesinden haberdar olmadığını, anlaşmanın kendisi için "haber niteliğinde" olduğunu ancak yine de duyuruyu memnuniyetle karşıladığını belirtti.
Bununla birlikte Zelenskiy, Trump'ın açıklamasının ardından Rus dronlarının Harkiv'deki bir elektrik santrali de dahil olmak üzere Ukrayna enerji tesislerini hedef almaya devam ettiğini söyledi.
Pazartesi günü Varşova'daki bir güvenlik konferansında video aracılığıyla bir konuşma yapan Zelenskiy, "Amerikalılar ile Ruslar arasındaki koşulların detaylarını bekliyoruz ve Amerikalıların atmaya hazır olduğu somut bir adımı görmek için bekliyoruz" dedi.
Zelenskiy, "Bu enerji ateşkesi işe yarayabilir ve eğer Amerikalılar gerçekten devreye girip Rusların buna saygı duymasını sağlarsa, savaşı sona erdirmek adına büyük bir adım haline gelebilir" ifadelerini kullandı.
Ukrayna, enerji gelirlerinin Moskova'nın savaşını finanse etmeye yardımcı olduğunu savunarak Rus petrol rafinerilerini defalarca hedef aldı. Rusya ise dört yıldır süren çatışma boyunca Ukrayna'nın elektrik ve ısıtma altyapısına saldırılar düzenledi.
Akademisyen Alexey Muraviev, Trump'ın açıklaması konusunda ihtiyatlı olunması çağrısında bulunarak, gerçekten bir anlaşmaya varılıp varılmadığını ve varıldıysa neleri kapsadığını sorguladı.
Muraviev, "Mesele petrol rafinerilerine yönelik saldırıların askıya alınması mı? Eğer durum buysa, o zaman bu yetersiz kalır çünkü Ukrayna'nın petrol rafinerileri halihazırda Rusya'nın saldırılarıyla devre dışı bırakılmış durumda" şeklinde konuştu.