Orta Ukrayna: Rusya’nın en zeki casusu olduğunu iddia etmiyor.
Ancak Alexander bu işi gerçekten çok istemişti. Ukrayna’da doğmuştu ancak Rusya’ya inanıyordu. Ve McDonald’s’taki vardiyalarıyla geçinmek zordu. Bu yüzden iki Rus ajan ona parça başı bir casusluk teklifiyle yaklaştığında, hiç düşünmeden kabul etti.
O sırada Fransa’da olduğunu söyledi. Ruslar, Batılı bir hükümet yetkilisi hakkında uzlaşmacı materyaller istiyordu. Alexander’ın yaptıklarının bir kısmı, yetkilinin nerede yaşadığını görmek gibi gerçek saha casusluğuydu. Çoğu ise Google aramalarından ibaretti. Alexander’ın kılıklara girmesine çok fazla gerek kalmamıştı.
“Bir çift siyah güneş gözlüğüm vardı ama onları nadiren takardım. Sadece güneş parladığında,” dedi alaycı bir şekilde.
Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesiyle Alexander’ın işi değişti. Ukrayna ordusuna katılan yabancılar için açılmış bir Facebook grubuna katıldı. Diğer üyelerin güvenini kazandı. Ukrayna’ya yaptığı seyahatlerde Rusya’ya Ukrayna kuvvetlerinin konumlarını, planlanan taarruz operasyonlarını ve kişisel bilgilerini rapor etti. Eylemlerinin askerlerin ölümüne yol açtığını söyledi.
Kuzey Ukrayna’da aracıyla giderken Alexander bir kontrol noktasında durduruldu. Bir nöbetçi telefonunu görmek istedi. Rus patronuna yazdığı bir mesajı silmeyi unutmuştu.
“İyi bir casus olduğumu söylemiyorum,” dedi Alexander. “Yakalandım.”
Alexander ile orta Ukrayna’daki 122 Nolu Cezaevi Kolonisi’nin bir toplantı odasında, parlak bir yaz gününde tanıştım. Ukrayna mahkemesinde vatan hainliği dahil hakkındaki suçlamaları kabul ettikten sonra öngörülebilir gelecekte orada kalmaya devam edecekti.
Bana anlattığı her şeyi doğrulamak imkansız olsa da, hikayesinin bazı bölümleri Ukrayna mahkeme belgeleri ve Ukraynalı yetkililerle yapılan röportajlarla teyit edilebildi.
Gölgede kalmış bir kişiden Alexander’ın konuşmaya açık olduğunu söyleyen bir telefon almıştım. Ukrayna hükümeti, savaş boyunca gazetecilerin Rus mahkumlarla konuşmasını organize ediyordu. Ancak bu, bilerek bir Rus casusla ilk buluşmam olacaktı.
42 yaşındaki Alexander, üzerinde eski gri bir beyzbol şapkası, eşofman altı ve kollarında beyaz şeritler bulunan bir eşofman üstü taşıyordu. Oyuncu ama delici bir bakışla doğrudan gözlerimin içine baktı. Rahat bir şekilde sandalyesine yaslandı, özgüven sızdırıyordu. Zaman zaman odada güvenlik amaçlı bulunan bir askeri yetkiliye gülümseriyordu.
Alexander’ın benimle masaya oturmaya karar verirken ne yaptığının bilincinde olduğundan emin olmak istedim. “Farkında mısın,” diye sordum, “bana söylediklerin bir makalede yayınlanacak ve bu seninle ilgili mutlaka olumlu bir portre olmayacak?”
Son kısım onu şaşırtmış gibiydi. “Neden öyle olsun ki?” diye yanıtladı.
Alexander Rus casusu olmaktan gurur duyuyor. Anladığım kadarıyla, sadece dünyanın kendi hikayesini bilmesini istiyordu; ancak ailesini korumak için soyadının yayınlanmasını istemediğini söyledi. Sürekli bana gerçekten The New York Times’tan olup olmadığımı sordu. Belki Rusya onu hatırlar ve bir esir takasına dahil edilmesini talep eder dedi.
Ukrayna Adalet Bakan Yardımcısı Yevhen Pikalov’a göre Ukrayna hapishanelerinde Rusya için çalışan 2.570 casus bulunuyor. Bunların yüzde doksan dokuzu Ukrayna vatandaşı. Küçük bir çocuk olarak İsrail’e taşınan Alexander ise hem Ukrayna hem de İsrail vatandaşlığına sahip. Pikalov, onun Ukrayna’da tutuklu bulunan bu nitelikteki tek casus olduğunu söyledi.
Savaş, gökyüzündeki robotik gözler tarafından tanımlanır hale gelse bile casuslar hâlâ önemli bir rol oynamaya devam ediyor. Her iki taraf da eskisinden çok daha fazla silahlı. Eski usul insan casusluğu, hedefleri bulmalarına yardımcı oluyor.