25 yaşındaki Pavlo Oliynyk, düşman kuvvetlerine Rus esaretinden kurtulmak için katıldığını söylüyor. Donbas bölgesinde 2024 yılında esir düşmeden önce, Ukrayna silahlı kuvvetlerinde kıdemli teğmendi.
Bir savaş esiri (POW) olarak kendisine elektrik verildiğini, dövüldüğünü ve psikolojik işkenceye maruz kaldığını belirtiyor. Bu nedenle, adını 17. yüzyıldan kalma ünlü bir Kazak komutandan alan Maksym Kryvonis taburuna katılma teklifi aldığında bunu kabul etmiş.
Oliynyk, bu fırsatı cephe hatlarına ulaşıp Ukrayna kontrolündeki bölgeye kaçmak için kullanmak istediğini söylüyor. DW, Oliynyk ile avukatı aracılığıyla iletişim kurmayı başardı.
Ukraynalı savaş esirleri ve eski Ukrayna silahlı kuvvetleri personelinden oluşan Rus muharebe birimlerine dair raporlar 2022'nin sonlarında ortaya çıkmaya başladı. Başlangıçta birkaç müfreze oluşturuldu ve Ağustos 2026'da bunlar birleştirilerek sözde "Ukraynalı Gönüllü Özel Kuvvetler Tugayı" adını aldı.
Bireysel birimler arasında Maksym Kryvonis taburu, çatışmalara katıldığı açıkça görüldüğü için muhtemelen en çok kamuoyunun dikkatini çekti. Gerçek büyüklüğü bilinmiyor; Rus medya raporları yaklaşık 200 savaşçıdan bahsederken, mevcut görüntüler yalnızca birkaç düzine kişiye işaret ediyor.
Ukraynalı kamu yayıncısı Suspilne'nin bir araştırma ekibi, 30'dan fazla üyeyi tespit etti ve bunların hepsinin 2023 ile 2024 yılları arasında Rus kuvvetleri tarafından esir alınan eski Ukraynalı askerler olduğunu doğruladı.
Avrupa Politika Analizi Merkezi'nde Rus dış politikası ve savunma uzmanı olan Pavel Luzin, bu birimlerin, Rus vatandaşlarından oluşan Ukrayna silahlı kuvvetlerindeki Rus Gönüllü Kolordusu ve Rusya'nın Özgürlüğü Lejyonu'nun bir "taklidi" olduğuna ve Moskova'nın bu birliklerin varlığından dikkat başka yöne çekme çabası olduğuna inanıyor. Ukrayna istihbarat servisleri de bu görüşe katılıyor.
Ukrayna'daki savaşın yazarı ve gazisi Yevhen Shybalov, DW'ye yaptığı açıklamada, "Rusların Ukrayna'nın yanında savaşması onları rahatsız ediyor ama Ukraynalıların Rusya'nın yanında savaşmayacağını biliyorlar" dedi ve Rus birliklerinin, Ukrayna saflarındaki Rus gönüllü birimlerinin kendi ordularında Ukraynalı birimler kurmak istemelerinin ana nedeni olduğunu asla gizlemediğini ekledi.
2025 yılında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi (OHCHR), serbest bırakılan Ukraynalı savaş esirlerinin %95'inin Rus esareti sırasında işkence veya kötü muameleye maruz kaldığını bildirdiğini rapor etti.
Uluslararası Adalet ve Hesap Verebilirlik Komisyonu STK'sının icra direktörü Bill Wiley, geri dönen savaşçıların fiziksel ve psikolojik durumunun, işe alımlarının gönüllü olduğuna dair ciddi şüpheler uyandırdığını söyledi. Kiev merkezli bir insan hakları örgütü olan Sivil Özgürlükler Merkezi'nden Mykhailo Savva ise tabur üyelerinin birçoğuna karşı yürütülen ceza davalarına dikkat çekerek bunun, savaşçıların kendi istekleriyle taraf değiştirdiğine işaret ettiğini belirtti.
Peki gönüllü ve gönüllü olmayan işe alım arasındaki sınır nereye çizilmeli? 28 ay savaş esiri olarak kalan savaş gazisi ve insan hakları aktivisti Maksym Butkevych, Rus esaretindeki koşulların bu sınırı ayırt etmeyi zorlaştırdığını söyledi. Bir yandan sürekli bir baskı atmosferi olduğunu, diğer yandan bazı mahkumların ideolojik yakınlık nedeniyle taraf değiştirmesinin imkansız olmadığını ifade etti.
Butkevych, DW'ye 2022 ile 2023 yılları arasında tüm Ukraynalı savaş esirlerinin Rus ordusuna katılmaları için "az çok ısrarcı" teklifler aldığını söyledi. Kendi durumunda ise bu teklifin, ağır işkencelere maruz kaldıktan sonra yapıldığını aktardı.