25 yaşındaki Pavlo Oliynyk, düşman kuvvetlerine Rus esaretinden kurtulmak için katıldığını söylüyor. 2024 yılında Donbas bölgesinde esir düşmeden önce, Ukrayna silahlı kuvvetlerinde kıdemli teğmendi.
Bir savaş esiri (POW) olarak kendisine elektrik verildiğini, dövüldüğünü ve psikolojik işkenceye maruz kaldığını belirtiyor. Bu nedenle, adını 17. yüzyıldan kalma ünlü bir Kazak komutandan alan Maksym Kryvonis tabirine katılma teklifi aldığında bunu kabul etmiş.
Oliynyk, bu fırsatı cephe hatlarına ulaşmak ve böylece Ukrayna kontrolündeki bölgeye kaçmak için kullanmak istediğini söylüyor. DW, Oliynyk ile avukatı aracılığıyla iletişim kurmayı başardı.
Ukraynalı savaş esirleri ve Ukrayna silahlı kuvvetlerinin eski hizmet üyelerinden oluşan Rus muharebe birimlerine ilişkin raporlar 2022'nin sonlarında ortaya çıkmaya başladı. Başlangıçta birkaç müfreze oluşturuldu ve Ağustos 2026'da bunlar birleştirilerek "Ukraynalı Gönüllü Özel Kuvvetler Tugayı" adı altında bir araya getirildi.
Bireysel birimler arasında Maksym Kryvonis taboru, çatışmalara katıldığı açıkça görüldüğü için muhtemelen en çok kamusal ilgi çeken birlik oldu. Gerçek büyüklüğü bilinmiyor; Rus medya raporları yaklaşık 200 savaşçıdan bahsederken, mevcut görüntüler yalnızca birkaç düzine savaşçıya işaret ediyor.
Ukraynalı kamu yayıncısı Suspilne'nin araştırma ekibi, 30'dan fazla üyeyi tespit etti ve bunların tamamının 2023 ile 2024 yılları arasında Rus kuvvetleri tarafından esir alınan eski Ukraynalı askerler olduğunu doğruladı.
Avrupa Siyaset Analizi Merkezi'nde Rusya dış politikası ve savunma uzmanı olan Pavel Luzin, bu birliklerin, Ukrayna silahlı kuvvetlerinde yer alan ve Rus vatandaşlarından oluşan Rus Gönüllü Kolordusu ile Rusya'nın Özgürlüğü Lejyonu'nun bir "taklidi" olduğuna ve Moskova'nın bu birliklerin varlığını gölgelemeye yönelik bir çabası olduğuna inanıyor. Ukrayna istihbarat teşkilatları da bu görüşe katılıyor.
Ukrayna'daki savaşın yazarı ve gazisi Yevhen Shybalov, DW'ye yaptığı açıklamada, "Rusların Ukrayna'nın yanında savaşması ama Ukraynalıların Rusya'nın yanında savaşmaması onları rahatsız ediyor" dedi. Shybalov, Rus birliklerinin, Ukrayna saflarındaki Rus gönüllü birliklerinin kendi saflarında Ukraynalı birlikler yaratmak istemelerinin ana nedeni olduğunu asla gizlemeye çalışmadığını da sözlerine ekledi.
2025 yılında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi (OHCHR), mülakat yapılan serbest bırakılan Ukraynalı savaş esirlerinin %95'inin Rus esareti sırasında işkence veya kötü muamele gördüğünü bildirdi.
Uluslararası Adalet ve Hesap Verebilirlik Komisyonu (CIJA) adlı sivil toplum kuruluşunun icra direktörü Bill Wiley, geri dönen muhariplerin fiziksel ve psikolojik durumlarının, işe alımlarının gönüllü olduğuna dair ciddi şüpheler uyandırdığını söylüyor. Kiev merkezli insan hakları örgütü Sivil Özgürlükler Merkezi'nden Mykhailo Savva ise tabur üyelerinin birçoğu hakkında yürütülen ceza soruşturmalarına dikkat çekerek, bunun muhariplerin taraf değiştirdiğini gösterdiğini savunuyor.
Peki gönüllü ve zorunlu işe alım arasındaki çizgi nereye çekilmeli? 28 ayını savaş esiri olarak geçiren savaş gazisi ve insan hakları aktivisti Maksym Butkevych, Rus esaretindeki koşulların bu çizgiyi ayırt etmeyi zorlaştırdığını söylüyor. Bir tarafta sürekli bir baskı atmosferi olduğunu, diğer tarafta ise bazı mahkûmların ideolojik yakınlık nedeniyle taraf değiştirmesinin imkansız olmadığını belirtiyor.
Butkevych, DW'ye 2022 ile 2023 yılları arasında tüm Ukraynalı savaş esirlerinin Rus ordusuna katılmaları için "az çok ısrarcı" teklifler aldığını anlatıyor. Kendi durumunda ise bu teklifin...