Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na katılmak üzere New York'a seyahat eden İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Amerikalı gazeteciler ve medya temsilcileriyle bir araya geldi.
Muhafazakar ABD'li yayın kuruluşu Fox News'a verdiği bir röportajda, Amerika Birleşik Devletleri ile yaşanan nükleer anlaşmazlıkta taviz vermeye istekli olduğunun sinyalini verdi.
Washington, İran'ın asla nükleer silah sahibi olmasına izin verilmemesi gerektiğini açıkça belirtti. İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu teslim etmeye hazır olup olmadığı sorulduğunda Pezeşkiyan, ülkesinin uluslararası hukuk ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerine uyacağını söyledi.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), en son değerlendirmesinde İran'ın %60'a kadar zenginleştirilmiş 440 kilogramdan fazla uranyuma sahip olduğunu tahmin etti.
2025 yılındaki ABD-İsrail'in İran nükleer tesislerine yönelik saldırılarından bu yana İran, UAEA ile iş birliğini askıya aldı. Ajans, İran tesislerine erişim talebini ve nükleer stokuna ile nükleer malzemelerinin nerede olduğuna dair güncellenmiş bilgileri talep etmeye devam etti.
Fox News'un "Özel Rapor" programındaki özel röportaj sırasında doğrudan yöneltilen "Nükleer bir bomba istiyor musunuz, istemiyor musunuz?" sorusu üzerine Pezeşkiyan, bu önermeyi kesin bir dille reddetti.
Dinî liderin kitle imha silahlarına karşı çıkardığı fetvalara atıfta bulunarak Bret Baier'e, "Asla. Asla. Şehit düşmüş saygıdeğer liderimiz, dinî bir hükme göre bunun günah olduğunu, bunun yasadışı olduğunu birkaç kez açıklamıştı," dedi.
Pezeşkiyan'ın iddialarına rağmen UAEA, İran'ın bölünebilir maddesinin sivil kullanım için gerekenden çok ötede zenginleştirildiğini değerlendirdi.
Güney Florida Üniversitesi Orta Doğu Araştırmaları görevlisi ve İran uzmanı Arman Mahmoudian, DW'ye yaptığı açıklamada, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki çatışmada yakın zamanda büyük bir kırılma beklenmediğini söyledi.
Mahmoudian sözlerini şöyle sürdürdü: "Pezeşkiyan, Amerika Birleşik Devletleri ile kapsamlı bir gerilimi azaltma süreci başlatma yetkisine sahip değil. Özellikle sert çizgideki yetkililerin ve İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun (IRGC) İran'ın karar alma süreci üzerinde önemli bir nüfuz sahibi olmaya devam ettiği görülüyor."
Buna rağmen Mahmoudian, Pezeşkiyan'ın ziyaretinin Tahran ile Washington arasında daha doğrudan bir iletişim kanalının kurulmasına yardımcı olabileceğini düşünüyor.
New York'ta gelecekteki müzakereler için bir çerçeve oluşturulması olasılığını da gören uzman, iki tarafın daha esaslı görüşmelerin önünü açacak ve daha uzun vadede potansiyel olarak gerilimin azaltılmasına katkıda bulunacak bir yol haritası geliştirilebileceğini ekledi.
Bu durumun, hafta başındaki İran ve ABD heyetleri arasındaki toplantılar dahil olmak üzere halihazırda işaretleri görülüyor. Bu arada Beyaz Saray, aracı kurumlar aracılığıyla "olumlu ve yapıcı" görüşmelerin devam ettiğini doğruladı.
Hürmüz Boğazı'nın geleceği de tartışmaların merkezinde yer alıyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi'nin, Tahran'ın Washington'a müzakerelerin yeniden başlatılması için bir teklif sunduğunu söylediği bildirildi.
Öneriye göre, stratejik açıdan önemli olan su yolu, belirli koşulların yerine getirilmesi durumunda yedi gün içinde yeniden açılabilir. Bu koşulların neler olduğu ise belirsizliğini koruyor.
Geçmişte İran, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını, ABD'nin İran limanlarına ve gemilerine uyguladığı ablukanın son bulmasını ve Washington'un İran'ın iç işlerine karışmayacağına dair taahhütte bulunmasını talep etmişti.
Normal şartlarda her gün yaklaşık 20 milyon varil petrolün —küresel petrol tüketiminin kabaca %20'si— geçtiği Hürmüz Boğazı, İran'ın en önemli koz kaynaklarından biri haline gelmiştir.
Amerika Birleşik Devletleri ortadan kaldırmayı başaramadı